Effect op staatsschuld en tekort

De Nederlandse staatsschuld als percentage van het Nederlandse bruto binnenlands product (bbp) bereikte een piek in 1993 met 81 procent. Sinds dat jaar is de staatsschuld voortdurend gedaald als percentage van het bbp tot 57 procent in 2000 en naar schatting 53 procent in 2001. Al vijf jaar lang is de daling ongeveer 4 punten per jaar.

Extra beleid voor 2001 voor in totaal 0 tot 4 miljard gulden: de staatsschuld in 2001 daalt tot ongeveer 53 procent van de economie.

Extra beleid voor 5 tot 10 miljard gulden: de staatsschuld daalt in 2001 iets minder, namelijk tot 54 procent van de economie.

In de Miljoenennota heeft Nederland een overschot van meer dan 6 miljard. Het Verdrag van Maastricht laat een tekort toe van maximaal 25 miljard; het Stabiliteitspact dringt aan op een neutrale begroting. Uitvoering van alle maatregelen op deze pagina resulteert in een miniem tekort van 0,2 procent van het bbp; volkomen acceptabel voor de EU-normen.

Nyfer voorspelt voor volgend jaar 4 procent loonstijging (iets hoger dan het Centraal Planbureau) en ongeveer 3 procent inflatie, vooral vanwege de aangekondigde BTW-verhoging. Berekeningen van vóór de monetaire unie suggereren dat iedere 10 miljard gulden extra bestedingen van de collectieve sector na een aantal jaren tot gevolg hebben dat zowel de prijzen als de lonen in Nederland ongeveer 0,5 procent hoger zijn geworden. Door steeds meer economische verwevenheid met naburige landen wordt het al bescheiden effect op lonen en prijzen eerder nog lager. In bepaalde sectoren kunnen de gevolgen voor lonen en prijzen! wel veel hoger zijn. In de bouw, bijvoorbeeld, is nu al heel moeilijk aan personeel te komen; extra bestellingen van de overheid leiden dan tot een grotere stijging van de loonkosten.

Nogal wat voorgestelde maatregelen leiden logischerwijs tot meer werk en dus minder werkloosheid en minder uitkeringen. Als de Tweede Kamer zou besluiten tot verschillen in beloning voor leraren, medisch personeel en politiemensen tussen de Randstad en de rest van Nederland, helpt dat bij het bestrijden van de werkloosheid in het noorden en in Limburg. Hoe minder agenten vluchten uit de Randstad, des te meer kunnen vacatures bij de Friese politie door Friezen worden vervuld.

1. Politie

Volgens velen heeft het management van de politie veel te weinig bevoegdheden om agenten efficiënt in te zetten. De nu nog verplicht identieke salarissen in heel Nederland betekenen dat per maand tientallen agenten hun baan opzeggen in Amsterdam, Den Haag of Rotterdam om te solliciteren bij de politie in Steenwijk waar het werk veiliger is en het wonen veel goedkoper. De voor de hand liggende organisatorische verbetering is de overschakeling op een `budgetsysteem' waarbij de korpschef in iedere regio een totaal bedrag ter beschikking krijgt en in zijn eigen regio onderhandelt met de vakbonden over de salariscondities en de werktijden.

Een significante verbetering in de service van de politie is bereikbaar met de volgende vier maatregelen:

onmiddellijke overschakeling op een budgetsysteem met in iedere regio de korpschef als budgethouder

op het internet plattegronden met maandelijks actuele criminaliteitscijfers voor alle gemeenten en wijken van Nederland.

extra salaris voor de politie in de grote steden vanwege hogere kosten van levensonderhoud

vrijwillige mogelijkheid voor alle politiemensen om weer 40 uur per week te werken.

Verondersteld wordt dat ongeveer de helft van het politiepersoneel ingaat op het aanbod van een veertig- urige werkweek met overeenkomstig hoger salaris.

Effect op de rijksbegroting: + 0,5 miljard

2. Overtollige premies WW

Het kabinet verwacht volgend jaar voor 3 miljard gulden aan premies te heffen die eigenlijk niet nodig zijn vanwege de zo snel gedaalde werkloosheid. Het kabinet stelt voor om deze extra premie-ontvangsten op te potten maar het is uiteraard ook denkbaar om ze in 2001 te gebruiken voor het oplossen van knelpunten elders op de begroting.

Voorgestelde maatregel: inzet van de overtollige WW-premies.

Effect op de Rijksbegroting: – 3 miljard

3. Bonus ineens in plaats van vervroegd pensioen

Een aantal grote pensioenfondsen in Nederland hanteren nog steeds financiële regelingen waarbij oudere werknemers haast wel gedwongen worden voortijdig afscheid te nemen van hun baan. Een extreem voorbeeld: bij het ABP, het pensioenfonds voor ambtenaren, politie en onderwijspersoneel, krijgen mensen op hun 64ste verjaardag een aanbod om vervroegd met pensioen te gaan met behoud van hun volledige salaris. Wie zou zo'n aanbod afslaan? Zulke regelingen worden de laatste jaren weer opgetuigd omdat het ABP anders bang is dat groepen ambtenaren of docenten weglopen naar andere pensioenfondsen. Toch is dit dure beleid volledig in strijd met de nationale wens dat oudere werknemers langer blijven werken.

Een snelle manier om deze misstand respectvol te corrigeren is om door actuarissen te laten uitrekenen wat de cadeauwaarde is van al zulke regelingen. Laat pensioendeskundigen het giftdeel berekenen en keer dat onvoorwaardelijk uit aan de betrokkene als hij of zij de vereiste leeftijd bereikt. Dan kunnen mensen daarna nog steeds besluiten om wel door te gaan met werken.

Nederland heeft behoefte aan de deskundigheid van oudere werknemers. Het is een verspilling van talent en ervaring wanneer mensen van 59, 61, 63 of 64 jaar in feite financieel worden gedwongen om hun baan op te geven. Omzetten van al zulke regelingen in een bonusregeling waarbij mensen nog steeds kunnen kiezen tussen pensioen of werken is goed voor de economie. Er zijn bescheiden kosten voor het overheidsbudget omdat oudere werknemers meer salaris ontvangen dan jongere collega's, maar daar staat een belangrijke economische winst tegenover.

Effect op de Rijksbegroting: + 1 miljard

4. Het wegennet

Het kabinet-Kok I bereikte enkele jaren geleden overeenstemming met de transport-lobby's over `Samen Werken Aan Bereikbaarheid'. Een plan om voor 7 à 8 miljard gulden zowel het openbaar vervoer als het wegennet te verbeteren.

Een belangrijk onderdeel van dit plan was verbreding van een aantal belangrijke rijkswegen zoals de A2, A4, A12, A16 en A20. Omdat Rijkswaterstaat toch al eigenaar is van bijna alle grond bij de rijkswegen is verbreding juridisch snel te realiseren. Aan het SWAB-plan kan het doortrekken van de A4 aan beide zijden van de Nieuwe Waterweg worden toegevoegd. Omdat het onmogelijk is alle wegen in één jaar te verbreden zijn de kosten hier uitgesmeerd over 3 jaren.

Effect op de Rijksbegroting: + 2 miljard

5. Zweeftrein Amsterdam - Almere - Lelystad - Heerenveen - Drachten - Groningen De woningmarkt in de provincie Utrecht is volkomen overspannen. Steeds meer mensen gaan op zoek naar rust en ruimte in het noorden. Ervaringen met de TGV in Frankrijk wijzen op een gunstig twee-richtingen verkeer. Bedrijven vestigen zich daar nu makkelijker buiten Parijs omdat managers voor vergaderingen toch snel naar Parijs kunnen. Burgers kopen huizen in de provincie omdat ze met de TGV zelfs voor het woon-werkverkeer grote afstanden kunnen afleggen. In Frankrijk heeft de TGV goed gewerkt, zowel voor Parijs als voor het platteland. Ook in Nederland kan een zweeftrein naar het noorden helpen tegen overbevolking in het westen en dreigend vertrek van hoger opgeleide mensen uit Friesland en Groningen. Bij een beter grondbeleid (zie punt 6) blijven de kosten beperkt tot ongeveer 4 miljard gulden, hier verdeeld over vijf aanlegjaren.

Effect op de Rijksbegroting: + 1 miljard

6. Grondbeleid Het debat over het grondbeleid gaat naar een ontknoping. Een coalitie van projectontwikkelaars, Vereniging van Nederlandse Gemeenten en PvdA pleit voor tamelijk vage maatregelen tegen zogenaamde speculanten. Andere partijen zien meer in Nyfer's voorstel in `Geld uit de Grond' om op het niveau van Rijk of gemeente een objectieve heffing op te leggen wanneer landbouwgrond wordt aangewezen voor woningbouw. De huizenprijzen worden niet hoger, omdat de prijs van een nieuwbouwhuis afhangt van de prijs van bestaande woningen in de nabije omgeving. Grondeigenaren staan een deel van de waardestijging af in alle gevallen dat die alleen tot stand komt omdat de overheid het bestemmingsplan verandert.

Effect op de Rijksbegroting: – 2 miljard

7. Grotere huizen in de nieuwbouw en graag iets verder uit elkaar In aantallen is de nieuwbouw van huizen in Nederland iets meer dan 1 procent van de al bestaande voorraad. Een huis gaat dus gemiddeld 80-100 jaar mee. Dat betekent dat wij nu moeten bouwen op een manier die onze kleinkinderen tot tevredenheid zal stemmen. Waarschijnlijk komen er niet veel meer Nederlanders – het gemiddeld aantal kinderen per gezin is al lager dan de 2,1 die nodig zijn voor een constante bevolking – maar ze zijn wel veel welvarender dan wij. Onze kleinkinderen zullen ons het meest dankbaar zijn wanneer de woningbouw beantwoordt aan de volgende eisen:

royalere huizen dan tot nog toe in de kleinere steden en waar dat landschappelijk kan op het platteland.

Luxere rijtjeshuizen in de grotere steden en mooie appartementen in hoogbouw als de markt daar interesse voor heeft en het stadsaanzicht niet wordt geschonden.

Snellere vrijwillige verkoop van coöperatiewoningen aan de bewoners omdat Nederland in Europa wel erg een buitenbeentje is voor wat betreft het percentage woningen dat in eigendom is bij semi-overheidsinstanties.

Ombouw van goedkope flats uit de eerdere naoorlogse periode tot royalere appartementen, of sloop en nieuwbouw van huizen die niet meer beantwoorden aan kwaliteitseisen die rijk Nederland zichzelf nu kan stellen.

De afgelopen jaren is gebleken hoe moeilijk het is voor ambtenaren en politici bij VROM om deze redelijke eisen te verwerken tot concreet beleid. Er is vooral extra geld nodig om bij renovatie of sloop van goedkope huurflats te garanderen dat de huidige bewoners behoorlijke vervangende woonruimte ontvangen. Hoe sneller in Den Haag, Groningen en andere plaatsen wijken kunnen worden vervangen door huizen die passen bij een rijkere economie, des te beter de toekomst van die steden en hun bewoners. Het is daarom zinvol om extra geld opzij te zetten voor vervanging van wijken die nu echt moeten worden afgeschreven. Hier wordt voorgesteld een bedrag van 2 miljard gulden per jaar.

Effect op de Rijksbegroting: + 2 miljard

8. Steun voor mensen met een baan, een laag inkomen en thuiswonende kinderen

Al heel vaak is opgemerkt dat mensen die drie dagen of meer werken, weinig verdienen, en verantwoordelijk zijn voor thuiswonende kinderen, nauwelijks meer overhouden dan een uitkering en er vaak zelfs op achteruit gaan vanwege de kosten van kinderopvang. In de stukken van Prinsjesdag stelt het kabinet een korting voor op de belasting van 20 gulden per maand (!) per werkende ouder. In de hardvochtige Verenigde Staten van Amerika loopt een vergelijkbare korting op tot 700 gulden per maand voor een eenoudergezin met een laag inkomen en twee of meer kinderen. Een mogelijk amendement op de begroting voor volgend jaar kan bestaan uit een belastingteruggaaf in de Amerikaanse omvang, maar dan beperkt tot ouders van jonge kinderen die 25 uur of meer per week werken. De invulling bestaat hier uit een belastingteruggaaf van 600 gulden per maand voor iedere werkende ouder met kinderen van 12 jaar of jonger, een baan van 25 uur per week of meer en een inkomen op voltijdsbasis van 4.500 ! gulden per maand of minder.

Effect op de Rijksbegroting: + 4 miljard

9. Cultuur

Beieren is al lang veruit de welvarendste deelstaat van de Bondsrepubliek. Hoofdstad München is de rijkste grote stad van Duitsland en gemeentebestuurders wijzen met trots op hun collectieve uitgaven aan cultuur. Internationale evaluaties bevestigen dat uitgaven aan de podiumkunsten een significant positief effect hebben op de dynamiek van een stad. In het grote geheel van een Miljardennota zijn de bedragen haast te verwaarlozen. Keuzes zijn altijd subjectief maar gedacht kan bijvoorbeeld worden aan de Nationale Reisopera (gevestigd in het zwaar getroffen Enschede!), de salarissen van de orkestmusici (veel te laag in vergelijking tot Duitsland met risico's voor de kwaliteit) en in het algemeen het cultuuraanbod buiten de Randstad omdat plaatsen in Brabant, Limburg, Gelderland, Overijssel en het Noorden ook allure willen bieden aan hun burgers en bedrijven. De Duitse traditie van royale steun voor de uitvoerende kunsten blijft zelfs in de voormalige Oost-Duitse steden i! ntact. Financieel kan dat natuurlijk ook in Nederland.

Effect op de Rijksbegroting: + 0,2 miljard

10. Nederlandse Spoorwegen

Dit staatsbedrijf verkeert in een haast terminale crisis. Conducteurs hangen in de eerste klas en doen kaartspelletjes op hun draagbare computers in plaats van gastheer te zijn op de trein. De treinbestuurders willen genieten van hun vrije dagen; treinen vallen uit of worden korter omdat er geen personeel is. Dit bedrijf heeft allereerst commissarissen nodig met ervaring in het bedrijfsleven en de bevoegdheid om in te grijpen. Goedwillende personeelsleden hebben recht op een betere motivatie, en minder afstandelijk management. Reizigers hebben recht op respect. Waarschijnlijk is dit alles veel meer een zaak van beter management dan van meer geld, en bovendien heeft NS miljarden verdiend aan de samenwerking met Telfort. Niettemin is een bescheiden bedrag ingeboekt om commissarissen ook de ruimte te bieden om betere managers aan te stellen en het personeel waar nodig extra te belonen en over te halen tot meer gewerkte uren per jaar.

Effect op de Rijksbegroting: + 0,2 miljard

11. Uitval van werknemers met psychische klachten

Ongeveer dertigduizend mensen ontvangen ieder jaar in Nederland een nieuwe WAO-uitkering omdat ze langer dan een jaar ziek zijn vanwege psychische klachten. Een paar grote bedrijven (bijvoorbeeld AKZO, Siemens) steken gunstig af omdat ze de bedrijfsarts een royaal budget meegeven waarmee zieke werknemers direct hulp kunnen ontvangen en wel in de beste combinatie van `praten en pillen'. De meeste andere werknemers krijgen echter te maken met drie verschillende artsen (Arbo-arts, GAK-arts en huisarts), die – zo blijkt uit Nyfer-onderzoek – meestal weigeren om met elkaar te communiceren. Een beter alternatief zou zijn om de begeleiding van werknemers met psychische klachten in het eerste ziektejaar zo snel mogelijk in handen te geven van artsen en andere specialisten die waar nodig een paar duizend gulden per patiënt kunnen uitgeven aan snelle behandeling van de klachten. Voor Nederland als geheel zijn de kosten gering en vallen ze bovendien in het niet bij de! winst wanneer méér mensen na een paar weken ziekte weer (gedeeltelijk) terugkeren op hun werk en niet in een uitkering komen. De instroom in de WAO vanwege psychische klachten zou op grond van de cijfers bij de best presterende bedrijven zeker met de helft kunnen dalen.

Effect op de Rijksbegroting: – 0,3 miljard

12. Medische sector

Ambtenaren bij het Ministerie van Economische Zaken en het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) hebben bij de Regeerakkoorden van 1994 en in 1998 de noodzakelijke stijging van de medische uitgaven volkomen verkeerd ingeschat. Nu sterven mensen op de wachtlijst en lijden tienduizenden patiënten onnodig pijn omdat hun behandeling steeds weer wordt uitgesteld. Daarom is de eerste noodmaatregel voor de zorgsector het in handen geven van één of twee onafhankelijke instituten van de prognoses voor de behoefte aan medische zorg. Als daar 20 medisch-statistische deskundigen en economen voor nodig zijn bedragen de totale kosten van die uitbesteding inclusief het management nog geen 10 miljoen gulden; dat is minder dan 0,02 procent van de jaarlijkse zorguitgaven. Een beter systeem in de gezondheidszorg kan pas in discussie komen wanneer er onafhankelijke en behoorlijke prognoses zijn van de medische behoeften.

Intussen zijn al wel een aantal voor de handliggende noodmaatregelen mogelijk. Door fiscale veranderingen dreigt de komende jaren in sommige regio's wel 30 procent van de huisartsen met vervroegd pensioen te gaan. Dat valt te bestrijden met goed toegesneden financiële noodmaatregelen. In de thuiszorg en in de verpleging nemen veel te veel personeelsleden na een paar jaar afscheid van het werk. De grote belastingteruggaaf die elders op deze pagina wordt voorgesteld zal al belangrijk helpen om uitstroom tegen te gaan, maar daarenboven zijn voor veel functies ook hogere salarissen vereist. In de ziekenhuizen moeten de `productieafspraken' met hun bureaucratische plafonds onmiddellijk verdwijnen omdat ze mensenlevens kosten. De Miljoenennota voor 2001 kan niet meer bieden dan het hoogst nodige lapwerk in afwachting van betere prognoses en een daarop gestoelde analyse van de complete medische sector.

Effect op de Rijksbegroting: + 3 miljard

13. Nationale Parken

In Holland, Utrecht en Brabant loopt de resterende mooie natuur gevaar. Zeker wanneer de huizenbouw wat royaler wordt dan vroeger is het belangrijk om nu te garanderen dat onze kinderen en kleinkinderen ook kunnen genieten van open ruimte tussen de steden, van de plassengebieden in Holland, Utrecht en Friesland en van vrije natuur in alle provincies. Door een aanpassing in het grondbeleid wordt de aankoop van natuur om die dan onder te brengen in een nationaal park goedkoper. Veel burgers zouden gerustgesteld zijn wanneer nu de plassengebieden in Holland en Utrecht en ook geselecteerde natuur in alle overige provincies de status krijgen van nationaal park. De grond komt dan voor altijd in handen van de gemeenschap, met waar mogelijk (Kagerplassen, Westeinderplas!) verstandige concessies aan ondernemers in toerisme, sport en recreatie

Effect op de Rijksbegroting: + 1 miljard

14. Lager en voortgezet onderwijs

De vlucht naar de `witte' scholen neemt gevaarlijke vormen aan. Ouders letten op verschillen in kwaliteit tussen scholen, zodat een ware segregatie dreigt in het onderwijs. De Miljoenennota biedt geen enkele ruimte om leerkrachten extra te belonen wanneer ze hun werk met succes doen. Ervaringen in Israel, waar 1 miljoen vluchtelingen uit Rusland moesten integreren, hoewel die aanvankelijk thuis helemaal geen Hebreeuws spraken, laten zien dat prestaties van scholen belangrijk omhoog gaan wanneer én de school én de docenten bij gebleken goede prestaties extra geld ontvangen ter volkomen vrije besteding. Het Israelische systeem is wetenschappelijk geëvalueerd en suggereert dat vrij geld voor de school en de docenten nu nog belangrijker is dan geld voor computers (maar politiek meer controversieel omdat het indruist tegen de traditionele bureaucratische benadering van het onderwijs). Als Nederland echter niet wil experimenteren met variabele beloning voor sch! oling en leerkrachten dreigt een verdere tweedeling met veel grotere maatschappelijke kosten. Daarom een amendement op de Miljoenennota om snel te beginnen met extra geld voor de beste scholen en de beste leraren, geheel ter vrije besteding.

Effect op de Rijksbegroting: + 1,5 miljard

[Schattingen door onderzoekers bij Nyfer luiden in miljarden guldens voor 2001 en geven soms uitsluitend de orde van grootte aan vanwege onzekerheden over het doorwerken van organisatorische veranderingen. Verwijzingen naar meer gedetailleerde analyses voor arbeidsmarkt, sociaal beleid, infrastructuur en stedelijke vernieuwing zijn te vinden op www.nyfer.nl. Het nieuwe rapport `De Polder is niet Paars' bevat achtergrondmateriaal over o.a. onderwijs, grotestedenbeleid en de woningmarkt. De `Atlas voor gemeenten 2000' biedt informatie over verschillen tussen steden en provincies voor wat betreft de sociaal-economische omstandigheden en de criminaliteit.]