Dol op de driehoek

Onlangs spande de Britse schrijfster Jeanette Winterson een rechtszaak aan tegen een jonge werkloze filosoof. Hij had de domeinnamen www.jeanettewinterson.com en www.jeanettewinterson.uk gekaapt. Winterson kon de namen tegen betaling terugkrijgen. Terstond zond ze een legertje advocaten op hem af, en met succes. Nu heeft Winterson haar eigen officiële website. Een groot deel van de website wordt in beslag genomen door een foto van Winterson en de verwijzing naar een fragment uit haar nieuwste roman, The.Powerbook, waarin, heel toepasselijk, het web een belangrijke rol speelt. Winterson heeft voor de gelegenheid een modieus puntje tussen haar voor en achternaam geplakt. Ze heet nu: Jeanette.Winterson.

The.Powerbook ziet eruit als een computerhandleiding ter grootte van een cd-rom. Het `Menu' is opgedeeld in verschillende `Documenten', bijvoorbeeld `Open hard drive', `Save', `Search' en `Really Quit?'. De internetmetafoor is door diverse schrijvers al uitgekauwd, en echt opzien baart een boek dat er uitziet als een cd-rom dus niet. Maar Winterson wil iets anders. Haar boek gaat niet over internet, identiteit en de moderne maatschappij, zoals bijvoorbeeld Microserfs van Douglas Coupland of Liz Jensens The Paper Eater. Het internet is voor Winterson de metafoor bij uitstek om over seksualiteit, liefde en de kunst te schrijven die `geslachtsvrij', `grensoverschrijdend' en `veranderlijk' is. Hoewel The.Powerbook enkele prachtige fragmenten en mooie oneliners bevat, pakt het postmoderne gekoketteer met het internet teleurstellend uit.

De hoofdpersoon van The.Powerbook is Ali (soms Alix), een internetschrijver die op verzoek verhalen schrijft. Haar verhalen gaan over de liefde, in het bijzonder driehoeksverhoudingen, die ook al in Wintersons eerdere romans Gut Symmetries en Written on the Body een prominente rol speelden. Een groot deel van The.Powerbook volgt de affaire tussen Ali en een getrouwde vrouw. Een echte verhaallijn is er niet: we lezen vooral de broeierige dialogen tussen Ali en haar geliefde, en de hartstochtelijke overpeinzingen van Ali, die met haar laptop rechtstreeks verslag lijkt te doen. Ali onderbreekt het verhaal over de driehoeksverhouding met andere korte vertellingen over de liefde, waarin de hoofdpersoon ook Ali of Alix heet. Dat levert verwarrende en bizarre, maar ook geestige fragmenten op. `Ali' is bijvoorbeeld ook een jonge vrouw die in de zestiende eeuw in Turkije leefde. Verkleed als jongen brengt ze de eerste tulpenbollen naar Nederland. Haar vermomming bestaat eruit de twe! e bollen aan een koord om haar middel te binden, met een steel in het midden. Onderweg wordt ze overvallen en meegenomen naar een paleis. Daar moet ze een prinses inwijden in de liefde. Hun liefdesspel krijgt een bijzonder vervolg als de prinses haar vermomming ontdekt.

`Ali' is een personage met grote geografische en geslachtelijke vrijheid, een moderne versie van Virginia Woolfs Orlando. De lezer zoeft van Londen naar Parijs en Capri en weer terug, en weet soms niet of `Ali' een man of een vrouw is. Het internet verschaft Ali in haar rol als schrijver bovendien een ontsnapping uit het realisme. Ze kan ieder moment een verhaal onderbreken en een nieuw verhaal `openen'. Ali schrijft: `Break the narratives. Refuse all stories that have been told so far.' Daarmee sluit The.Powerbook aan bij uitspraken in Art Objects (1996), waarin Winterson de plot afwijst, omdat de roman meer moet zijn dan `print television'. De verhouding tussen de lezer of kijker en de schrijver is op het internet bovendien niet passief zoals bij televisie; Ali nodigt haar lezer steeds uit `mee te schrijven' als ware het een interactieve handeling. Ze biedt de lezer bijvoorbeeld twee einden van haar liefdesverhaal. `Jij kiest.' Dat lijkt spitsvondig, maar wie John Fowles'! The French Lieutenant's Woman (1969!) heeft gelezen, denkt: dit is achterhaald, een beetje flauw en zelfs kitscherig. The.Powerbook is een springerige stijloefening: te veel stilistische lucht en herhaling, te weinig inhoud, samenhang en boodschap. Zonder dragende verhaallijn die kan zorgen voor emotionele identificatie met de personages, kan het thema, de driehoeksverhouding, ontroeren noch raken. Als lezer blijf je schouderophalend achter. Na overig werk van Winterson moet ik bekennen inmiddels ook wat `driehoeksverhoudingmoe' te zijn geworden. Hopelijk waagt Winterson zich in een volgende roman eens aan een ander onderwerp. Al te zeker kunnen we daar echter niet van zijn, getuige de volgende dialoog tussen `Ali' (in wie we Winterson zelf kunnen herkennen als we `Ali' lezen als `alibi' of, met een beetje fantasie, als `All I') en haar geliefde:

`Waar gaan je boeken over?'

`Grenzen, verlangen.'

`Kun je niet over iets anders schrijven?'

`Nee.'

Jeanette.Winterson: The.PowerBook. Cape, 246 blz. ƒ44,95. De Nederlandse vertaling (van Maarten Polman) is onder de titel Het Powerboek verschenen bij Contact, 207 blz. ƒ32,90