`Cosmetisch eerbetoon aan aboriginals'

Gretig pronkten de Australiërs tijdens de opening van de Spelen met de cultuur van de aboriginals. Maar de oudste bewoners wanen zich nog tweederangsburgers. ,,Dit is een racistisch land.''

Militante geluiden uit de gemeenschap van de aboriginals zijn zeldzaam nu de Millennium Games officieel zijn geopend. Het marginale protest van zo'n driehonderd activisten in de binnenstad van Sydney werd gesmoord in de euforie over de honderd dagen durende tocht van de olympische vlam door Australië. Hoewel de aboriginals zich nog tweederangsburgers wanen, gelden de atleten Cathy Freeman, Nova Peris-Kneebone, Kyle van der Kuyp en Patrick Johnson vooral als symbolen van de bevrijding.

Nadat ze in Atlanta de zilveren medaille won op de 400 meter zwaaide Freeman uitbundig met twee vlaggen, de Australische en die van de aboriginals. Dat ritueel hoopt Freeman als olympisch kampioene in Sydney te kunnen herhalen, als een ode aan een verdrukte bevolkingsgroep, die zich in hoog tempo emancipeert.

Dat beeld wordt benadrukt door oud-rugbyer en aboriginal Gary Ella, als manager van de Aboriginal and Torres Strait Islander Relations verbonden aan het organisatiecomité van de Spelen (SOCOG). Ella was één van de uitverkorenen die met de olympische vlam door Sydney mocht lopen.

Atlete Peris-Kneebone, die in 1996 goud won met de hockeyploeg, werd als indigenous – oorspronkelijke bewoner – de eer gegund de toorts te dragen op Ayers Rock bij Uluru, de heilige plaats voor de aboriginals. ,,Met gemengde gevoelens laten we zien dat Australië een multicultureel land is'', zegt Ella. Toch heeft hij in dienst van SOCOG vele zielen moeten masseren om een boycot van de Spelen door de aboriginals te voorkomen. ,,Nu accepteren we dit evenement als het beste podium om onze idealen te tonen. Al is het een pijnlijk proces geweest om de aboriginal-gemeenschap te laten geloven in de Spelen.''

Freeman werd het zwaarst onder druk gezet om de Spelen in eigen land te mijden. Ella: ,,Ik vind dat je niet van een sportvrouw mag verlangen dat ze zich als een politiek instrument laat gebruiken. Maar als Freeman een gouden medaille wint, zal die door de aboriginals zeker als een triomf voor haar volk worden uitgelegd. Ik put mijn voldoening uit de gedachte dat ik de mentaliteit bij SOCOG heb kunnen veranderen. Met talloze beleidsplannen hebben we daadwerkelijk iets gedaan om de maatschappelijke en sociale positie van de aboriginals te verbeteren.''

Nog geen kilometer bij SOCOG vandaan wordt in Redfern smalend gelachen om de mooie woorden van Ella. ,,Dacht je nou echt dat de aboriginals zich hier druk maakten om de Spelen?'', schampert Peter Valilis, projectmanager van de Aboriginal Housing Company. ,,Het cosmetische eerbetoon bij de opening van de Spelen gaf een vals beeld van de positie van de aboriginals. Wij leven nog steeds in een racistisch land en de aboriginals worden daar dagelijks mee geconfronteerd. De regering maakt mooie sier met de aboriginalscultuur. Maar de Spelen werden geopend door een premier, die weigert excuses te maken voor het leed dat de aboriginals is aangedaan.''

Valilis is van Griekse afkomst, maar ook hij werd als kind gediscrimineerd. Hij kent de verhalen over de `gestolen generatie' aboriginals uit zijn omgeving. Tot aan de jaren zestig werden kinderen weggehaald bij aboriginal-families om in een blank gezin te worden opgevoed. Verder dan voorzichtige spijtbetuigingen is het Australische parlement nooit gekomen. ,,In zijn speeches uit de jaren zeventig manifesteerde premier Howard zich al als een racist'', zegt Valilis. ,,Laat hij ook vooral niet zijn excuses aanbieden voor het schandalige optreden van de Australische regering, want uit zijn mond is dat ongeloofwaardig. Alleen uit politieke motieven knuffelt Howard soms de aboriginals.''

Het kantoor van de Aboriginal Housing Company ligt tegenover het metrostation in Redfern, de stinkende wond van Sydney. Vanuit het raam in zijn werkkamer kijkt Valilis uit op de beruchte Eveleigh Street, die regelmatig door de politie wordt schoon geveegd. Twee jaar geleden loodste directeur Mick Mundene zijn Nederlandse bezoeker nog door de sloppenwijk, waar zwervers, alcoholisten en drugsdealers vrij spel hebben. Zijn broer Tony heeft in Redfern een boksschool, die volgens Valilis model staat voor de integratie van jonge aboriginals in een vijandige samenleving. ,,Blank, zwart en geel koesteren dezelfde idealen in die school.''

Maar een wandeling langs de uitgeteerde huizen wordt nu ten sterkste afgeraden. ,,We boeken progressie'', zegt Valilis. ,,Van de vijftien drugspanden in deze buurt staan er nog maar zes overeind. Ze worden vooral gebruikt door drugsverslaafden en drugsdealers van buiten Redfern die hier hun handel komen bedrijven. Zij veroorzaken de meeste problemen in de buurt, want de autochtone aboriginals zijn fel tegen drugs. Maar de bewoners willen ook niet als apen in een dierentuin worden aangestaard door toeristen, die het beeld van de criminele aboriginal bevestigd willen zien. In deze wijk worstel ik voortdurend met vooroordelen, ook bij de aboriginals, die ons niet vertrouwen.''

De officiële vertegenwoordigers van de aboriginals (ATISC) hebben ook drastisch gesnoeid in het budget van de Aboriginal Housing Company. ,,En niemand kan me uitleggen waar het bedrag van 1,3 miljoen Australische dollar voor Redfern is heengegaan'', zegt Valilis. Van de regering in de deelstaat New South Wales heeft zijn bureau ook al weinig te verwachten. ,,We konden een bijdrage krijgen van 90.000 dollar voor het aantrekken van sociaal werksters. Ze konden dagelijks komen van negen tot vijf. Daaruit bleek nog eens dat de regering geen idee heeft wat hier gebeurt. Ik heb die mensen nodig van 's middags vijf tot 's avonds negen. Dan moeten kinderen worden opgevangen om ze te beschermen tegen de criminaliteit in de buurt.''