Zuinig en frivool

Hoe liep de bovenmodale Nederlander er bij? Niet op klompen en ook niet in een boerenkiel. In Amsterdam is kleding van regenten te zien. Wat opvalt is hun speelsheid.

Twee freules en een jonkheer Six, bewoners van het buitenhuis Jagtlust in 's-Graveland, schonken in 1978 ruim 500 stuks kleding en accessoires aan het Rijksmuseum Amsterdam. Meer dan honderd hoogtepunten uit die verzameling van de Amsterdamse regentenfamilie Six zijn nu uit de mottenballen gehaald voor de kostuum-tentoonstelling in het Rijksmuseum Amsterdam: `Regenten in de kleren; de schenking Six'. Samen met foto's, brieven, dagboekfragmenten en getuigenissen van leden van de familie Six, geven ze een beeld van het leven aan de Amsterdamse grachten en op de buitens langs de Vecht en in het Gooi vanaf de 18de eeuw.

Het is moeilijk voor te stellen in deze tijd van wegwerp-H&M'etjes, maar de familie bewaarde én documenteerde alles. Op veel kledingstukken en accessoires waren kleine briefjes bevestigd, die vermelden wie wat waar bij welke gelegenheid droeg. Een waaier werd geschonken door een oma, een slaapmuts bewaard wegens de `verknochtheid', een dameshorlogeketting blijkt gemaakt van `haar van Nine en Ferdinand'. ,,Als iets werd vermaakt, werd het kleinste rolletje stof nog bewaard'', zegt Bianca du Mortier, conservator kostuum van het Rijksmuseum.

De briefjes, foto's en dagboekfragmenten zijn niet alleen erg leuk om te lezen en te bekijken, maar blijken ook nuttig om de geschiedenis te verduidelijken. Zo kwam Du Mortier er achter dat sommige jurken door de eeuwen heen flink verknipt en vermaakt zijn om op gekostumeerde bals te dragen. ,,Een 18de-eeuwse redingote paste bijvoorbeeld niet op de paspop voor 18de-eeuwse kleding. Ik begreep er niets van, totdat ik op een foto uit 1881 zag hoe deze werd gedragen op een 19de-eeuws tableau-vivant. Hij paste als een handschoen om een 19de-eeuws model.'' In een japon van 150 jaar oud werd een eeuw geleden zonder aarzeling de schaar gezet voor een bal masqué. ,,Er werd altijd veel verkleed'', zegt Annabelle Six-Dresselhuys. Zij is getrouwd met jonkheer Jan Six en bewoonster van het Six-huis aan de Amstel in Amsterdam, én moeder van weer een nieuwe jonkheer Jan. ,,Verkleden kan nóg met de spullen die we in huis hebben. De familie is altijd zuinig op alles, maar niet door het in een vitrine te zetten. Ik gebruik ook de Chinese koppen en het 17de-eeuwse zilver. Maar ik ga er wel voorzichtig mee om. Als er nu een gelegenheid was, zou ik voor de kinderen ook iets ouds vermaken, maar wél netjes en gedocumenteerd. Gevoel voor geschiedenis en traditie word je als Six met de paplepel ingegoten.''

Gelukkig maar dat de familie zo zuinig is geweest op haar spullen, want nu valt er veel te genieten. Van een pronkstuk als een 18de-eeuwse geborduurde bruidsjurk van bijna twee meter breed (op de heupen kon je een heel theeservies van de nieuwe uitzet kwijt) tot een slaapmuts van de heer des huizes. Er is te zien hoe mannen eruit zagen in huis (in een sjamberloek en huismuts), aan het hof (in strakgesneden rok) en in het leger (in hertenleren kuitbroek, nat aan te trekken). Er zijn fraai bewerkte tasjes, waaiers, hoeden en muiltjes, prachtverzamelingen kasjmier shawls en kant, doop- en bruidsmeisjesjurkjes, en prachtig bewerkte onderrokken.

Via de audiotour, een bandje waarop verschillende leden van de Six-familie, in levenden lijve of door middel van voorgelezen dagboekfragmenten, hun verhaal vertellen, hoor je hoe het is om een bruidsmand te krijgen in 1957, in een museaal huis te wonen in 2000, het leger van Napoleon in te moeten in 1813 of bruidsmeisje te zijn in 1948.

Modefotograaf Tom van Deel en stylist Maarten Spruyt maakten foto's van de kleding met een moderne touch: af en toe slingert er een laptop of tv door het beeld. Op de expositie zelf staan zwevende douillettes (mantels) zelfs bij een gele ANWB-praatpaal.

Wie na het museumbezoek de PC Hooftstraat of de Kalverstraat inloopt, ziet direct de borduursels, kraaltjes, tasjes en muiltjes die de nieuwe damesachtigheid van deze winter benadrukken. Maar het is niet meer voorstelbaar dat een moderne vrouw als Annabelle Six ooit een schoondochter in een verplichte jurk zou willen dirigeren. Waarschijnlijker is het dat een H&M'etje over honderd jaar deel uitmaakt van de collectie-Six, met een briefje erop gespeld: `Gedragen op mijn huwelijk in tweeduizendzoveel.'

Regenten in de kleren, de schenking Six, t/m 11 maart 2001,

Zuidvleugel van Rijksmuseum Amsterdam. Dagelijks 10-17u. Catalogus `Regenten gekleed', geschreven door Bianca du Mortier, ƒ35.

Inl 020-6747000.

Internet: www.rijksmuseum.nl