Nieuwe Radiohead is een dappere plaat

Binnenkort verschijnt `Kid A', de langverwachte nieuwe cd van de Engelse popgroep Radiohead. Morgen en overmorgen treedt de groep op in Nederland. ,,We zijn heel efficiënt geworden in buitenissige ideeën'', zegt drummer Phil Selway.

Hoe zorgvuldig kun je een atmosferische pop-cd beoordelen door er één keer naar te luisteren in een voortdenderende trein? Er zit niets anders op, want de nieuwe Radiohead-cd Kid A kan alleen onderweg naar het interview beluisterd worden, onder toezicht van een medewerkster van de platenmaatschappij. Radiohead is hot stuff en de langverwachte opvolger van het veelgeprezen album OK Computer (1997) mag niet in handen van MP3-piraten of Napster-sympathisanten vallen. Daarom heb ik slechts een vage indruk van het nieuwe werk als ik aanschuif in de Brusselse hotelsuite van drummer Phil Selway, toch al niet het meest aangewezen groepslid om tot diepere inzichten te komen in de ontstaansgeschiedenis van een cd die Radioheads status van belangrijkste popgroep van het moment kan maken en breken.

Het eerste dat tussen het gebonk van de rails opvalt, is dat Kid A wederom geen vrolijke plaat is. meer nog dan op OK Computer heeft Radiohead gebroken met de traditionele songstructuur van coupletten en refreinen. Weg met toegankelijke popmuziek, moet zanger en voornaamste songschrijver Thom Yorke zichzelf hebben voorgehouden, moe als hij was van de enorme populariteit en de artistieke lauweren die hij zich in de afgelopen jaren moest laten welgevallen. Luisterend naar Bitches brew van Miles Davis en de ambient techno van Autechre, kwam hij tot het inzicht dat de kunst van het weglaten ook in de popmuziek kan worden toegepast. Er staan nauwelijks gitaren op Kid A, en het drumstel bleef veelal onbespeeld. Gitarist Johnny Greenwood ontdekte de zweverige schoonheid van de ondes martenot, een weinig bekend elektronisch muziekinstrument dat hij kende uit het werk van de klassieke componist Messiaen.

Op Kid A beperkt Yorke zijn songteksten tot de naakte essentie. `I'm not here, this is not happening,' zingt hij in het klaaglijke How to completely disappear, een song die zijn sombere kijk op het popsterrenbestaan samen lijkt te vatten. Het dichtst bij een luchtig moment komt Radiohead in Idioteque, een springerig nummer met een primitief klinkende disco-ritmebox. Kid A is geen gemakkelijke, maar wel een dappere plaat.

,,We moesten wat anders dan op OK Computer,'' zegt Phil Selway. ,,We dreigden te blijven steken in het succes en de angst om nooit meer met muziek te brengen, omdat alles al bij voorbaat onder een vergrootglas werd gelegd.'' De drummer geeft toe dat hij lang niet in alle tien nummers te horen is. ,,Het feit dat er géén drums in de aanzet tot een nieuwe song werden gebruikt, leverde soms te beste ideeën op.''

In het via internet toegankelijke dagboek dat gitarist Ed O'Brien gedurende een deel van het ruim anderhalf jaar durende opnameproces bijhield, werd gezinspeeld op de spanningen en de onzekerheden waaronder de groep en met name Thom Yorke gebukt gingen. Op meer dan één moment dreigde de zanger de handdoek in de ring te gooien, om na een afkoelingsperiode terug te keren met aanzetten voor songs die vaak alleen uit een pianoriedeltje bestonden dan uit een kant en klaar liedje. Op die momenten kon je merken dat Radiohead meer dan ooit een groep is, zegt Selway. ,,Als er gewerkt moest worden in de studio, hoefden we elkaar maar aan te kijken om te weten wie wát zou gaan doen. Toen we eenmaal gewend waren aan de gedachte dat er geen gewone rocksongs op deze plaat zouden komen, bereikten we een wonderbaarlijke efficiency in het uitvoeren van buitenissige ideeën.''

De vijf Radiohead-leden waren het spoedig met elkaar eens dat een grootschalige wereldtournee, die onder normale omstandigheden van een groep van hun status verwacht zou worden, hen de kop zou gaan kosten. Na een try-out in Parijs besloten ze tot een beperkte Europese tournee in een circustent die morgen en overmorgen in het Nijmeegse Goffertpark staat. Selway: ,,Zo'n circustent stelt ons in staat om een zekere intimiteit te waarborgen, terwijl er toch 10.000 fans in kunnen en we niemand teleur hoeven te stellen. Het verschil met een doorsnee festivaloptreden is dat we onze eigen geluidsinstallatie mee op tournee nemen en dat de afstelling, het volume en de manier waarop we onszelf kunnen horen tot in de puntjes geregeld zijn. We verheugen ons echt op deze optredens, en dat is ons in een paar jaar niet meer overkomen.''

Radiohead: 15 en 16 sept. in het Goffertpark, Nijmegen. De cd Kid A verschijnt op 2 oktober.