De Vredesengel

Dit is een van de meest intrigerende foto's die ik ken. Hij is genomen op 19 juli 1952 tijdens de openingsceremonie van de XVde Olympische Spelen in Helsinki. Twee mannen proberen een in het wit geklede vrouw van het spreekgestoelte te verwijderen. Wie zijn dit en wat is er aan de hand?

De man die aan de arm van de vrouw trekt is mij onbekend. Waarschijnlijk een Finse official of veiligheidsbeambte. De man in rokkostuum die op de voorgrond staat is Erik von Frenckel, voorzitter van het Fins Olympisch Comité. De vrouw in verzet is een 23-jarige Duitse, haar naam is Barbara Rotraut-Pleyer. Ze was naar Helsinki gekomen omdat ze een boodschap voor de wereld had en vastbesloten was deze tijdens de opening van de Olympische Spelen uit te dragen.

Ze was met een fakkel in de hand het stadion binnengelopen en had na de intocht der atleten het juiste moment gekozen om het spreekgestoelte te bestormen. Ze had de microfoon gegrepen. ,,Vrienden...'', sprak ze in het Fins. Toen werd ze besprongen en werd deze foto gemaakt. Vervolgens is ze weggevoerd en heeft de Finse politie zich over haar ontfermd.

Over de hele wereld werd natuurlijk over het incident bericht. Er ging rond dat een gestoorde jonge vrouw de openingsceremonie had verstoord. Er werd bekend dat ze een oproep tot vrede en verzoening had willen doen en ze kreeg, mede wegens haar witte kleding, de bijnaam `De Vredesengel'.

Het was midden in de Koude Oorlog. Om de een of andere reden werden vredesboodschappen verdacht gevonden. Barbara Rotraut-Pleyer werd in de artikelen achteraf niet slechts gekarakteriseerd als een overspannen, verwarde Duitse, maar bovendien als een verdachte communistische provocateur, door Moskou gestuurd om de olympische vrede met ongepaste vredesretoriek te verstoren.

Wereldnieuws is ze maar kort gebleven, maar iedereen die in 1952 de openingsceremonie heeft meegemaakt – in het olympisch stadion, via de radio, of via filmbeelden – zal zich de vrouw in het wit herinneren.

Ik las vorige zomer in een Zweeds tijdschrift een artikel bij deze foto dat enige informatie over Barbara Rotraut-Pleyer prijsgaf. Ik raakte geïntrigeerd door deze vrouw en was vastbesloten haar te vinden. Na lang zoeken is dat gelukt, op zorgvuldig geheimgehouden adressen in Bonn en Jeruzalem.

Wat mij het meest verraste tijdens mijn ontmoeting met haar was dat ze in feite nog zo weinig was veranderd. Ze had een andere naam gekozen, maar daarmee leek het meeste gezegd. Ze ging nog steeds in het wit gekleed en spande zich nog steeds in voor de wereldvrede.

In het begin van de jaren zeventig heeft ze veertig dagen onafgebroken op de top van de Mozesberg in de Sinaïwoestijn gebivakkeerd en gebeden, op de plek waar God tot Mozes sprak. Op 1 oktober 1971 heeft ze daar `uit den hoge' vier namen ontvangen van plekken op aarde waar de mensheid in vrede zou gaan samenleven. Vanaf dat moment was zij nog vastberadener om zich voor de vrede in te spannen. Toen ik haar vroeg welke kerk ze aanhing zei ze: ,,Alle kerken.''

Een week na ons treffen schreef ze me een brief: ,,NOW - by the help of God and maybe by your help, I do try to realize the Land of Peace Immanuel in Golan, from the Mount Hermon till the Lake Genezareth. NONE is wanting it, neither Syria, nor Israel, not the Church, nor anybody, still I do see in it my task for humanity.''

Ik had haar voorgesteld een korte documentaire film over haar te maken. We zouden haar verhaal vertellen van de openingsceremonie in Helsinki, geïllustreerd met de filmbeelden van toen, en bovendien zou ze haar levensmissie toelichten. In het diepste geheim – ze was ervan overtuigd dat de CIA haar op de hielen zat – reisde ze nog altijd de wereld rond om haar vredesboodschap uit te dragen aan de wereldleiders, die echter moeilijk te bereiken waren.

Nooit eerder had ze haar verhaal voor radio of televisie willen vertellen. Ze schreef me echter dat ik haar verhaal zou mogen verfilmen, als ik haar de gelegenheid zou geven haar vredesboodschap uit te dragen.

Zover kwam het niet. Hoewel ze twee weken ervoor nog zo levenslustig was en vol plannen voor de toekomst, is ze in maart van dit jaar onverwachts in een hotel in Nicosia overleden. In stilte.

Zelfs de CIA was niet op de hoogte.