`Er is genoeg muziek voor tientallen cd's'

Dertig jaar geleden overleed Jimi Hendrix. Hij liet een grote erfenis na, die nu door geluidstechnicus Eddie Kramer wordt verzorgd. ,,Er zitten ongelooflijke vondsten tussen'', zegt hij.

Dertig jaar na zijn dood geldt Jimi Hendrix nog altijd als een van de grootste gitaristen van het rock & roll-tijdperk. Minder bekend was dat de Amerikaanse gitaarheld heel aardig overweg kon op een klavecimbel, en dat zelfs een op straat gekochte blokfluit geen geheimen voor hem kende. Het bewijs wordt geleverd op de cd-box The Jimi Hendrix Experience met meer dan vijftig nooit eerder uitgebrachte studio- en live-opnamen uit de periode van 1966 tot aan zijn dood in september 1970. Sommige daarvan zijn uiterst curieus, zoals de vierde take van `Burning of the midnight lamp' waarbij Hendrix plaatsnam achter het toevallig in de opnamestudio aanwezige klavecimbel om er een stevig op los te rocken, begeleid door de vaste Experience-ritmesectie van bassist Noel Redding en drummer Mitch Mitchell. Andere stukken als een zeldzame multitrack-opname van het Amerikaanse volkslied Star spangled banner laten hem horen als een ongeremd muziekvernieuwer, die volop gebruik maakte van de technische mogelijkheden die de studio hem bood.

De langverwachte ontsluiting van de Hendrix-archieven hangt samen met het feit dat de rechten op zijn muzikale erfenis eindelijk in handen zijn gekomen van zijn familie, na jaren van juridische touwtrekkerij. De cd-box werd samengesteld door Jimi's halfzuster Janie Hendrix, in samenwerking met Hendrix-biograaf John McDermott en geluidstechnicus Eddie Kramer, die vanaf de Londense begindagen van The Jimi Hendrix Experience betrokken was bij het leeuwendeel van de opnamen. Waar nodig maakte Kramer een nieuwe mix, vooral van live-opnamen waarbij naar huidige maatstaven op primitieve apparatuur werd gespeeld. Andere opnamen, die onder het oude regime van producer Alan Douglas waren `verbeterd' met postuum ingespeelde partijen, werden door Kramer in hun oorspronkelijke en vaak rudimentaire eenvoud hersteld.

Eddie Kramer licht zijn bijdrage aan de cd-box telefonisch toe, nadat hij me met een uitbundig ,,goeiemorgen meneer, hoe gaat het met jou?'' heeft verzekerd van zijn Zuid-Afrikaanse afkomst. Als tiener kwam hij in 1960 naar Londen, waar hij eerst als tea boy en later als aspirant-geluidstechnicus werkte bij opnamen van The Kinks en John Mayall. ,,Hendrix en ik hadden met elkaar gemeen dat we ontheemd waren in het swinging London van eind jaren zestig'', zegt Kramer over hun eerste ontmoeting in de Olympic-studio. ,,Dus dat schiep meteen een band. Als zwarte Amerikaan met een voor die tijd woest uiterlijk werd hij in de muziekpers afgeschilderd als een soort wildeman uit Borneo. De gevestigde orde wist niet wat ze met hem aan moesten, en in de studio waar ik werkte, waren ze blij dit ik me over die Amerikaanse excentriekeling wilde ontfermen. Een ouderwetse geluidstechnicus had het indertijd niet over zijn hart kunnen verkrijgen om de meters in het rood uit te laten slaan, terwijl dat bij Hendrix nu juist een onmisbaar onderdeel van zijn gitaarstijl zou blijken. Hij voelde zich op zijn gemak in de studio en we begonnen te experimenteren met echo en flanging, geluidseffecten waar je toen nog geen handzame apparaatjes voor had.''

Jimi Hendrix vond zichzelf geen geweldig zanger, vertelt Kramer. ,,Hij was zo verlegen dat we bij de opname van zijn zangpartijen een scherm rondom de microfoon moesten opstellen, zodat niemand hem kon zien terwijl hij zong. Het licht moest uit en hij was zo onzeker, dat hij steeds na een paar zinnen wilde weten of het er goed op stond. Hij had altijd aanmoediging nodig om aan een zangpartij te beginnen, en meestal wachtte hij daarmee tot het allerlaatste moment. Dat is de reden waarom er zoveel instrumentale tracks van de Jimi Hendrix Experience bestaan: bij veel daarvan is hij nooit aan de zang toegekomen.''

Sinds vier jaar houden Kramer, McDermott en Janie Hendrix zich bezig met een weloverwogen programma van heruitgaven, begonnen met de oorspronkelijke Experience-albums die in hun geremasterde versies meer dan ooit goed blijken voor een miljoenenverkoop. Bij hun research naar de oorspronkelijke banden stuitten ze op interessant restmateriaal en daaruit groeide het idee voor een carrière-overzicht in de vorm van een box-set met outtakes en andere zeldzaamheden. De goudmijn, vertelt Kramer, was een doos met tapes die bij het overlijden van manager Chas Chandler onder het stof op diens zolder werd gevonden. ,,Al het verloren gewaande spul waar ik in 1967 en '68 aan gewerkt had, kreeg ik voor het eerst in dertig jaar weer te horen. Daar zaten ongelooflijke vondsten bij, zoals de klavecimbel-opname van Midnight lamp, waarvan ik niet eens meer wist dat ik die gemaakt had. De Hendrix-familie krijgt nog regelmatig tapes aangeboden. Als het goed klinkt, en als we de authenticiteit kunnen vaststellen, wordt er een bod op gedaan en brengen we het uit. Ik schat dat er nog voor tientallen jaren genoeg materiaal is voor nieuwe Hendrix-cd's.''

Na Jimi Hendrix' tragische dood door harddruggebruik in een Londense flat op 18 september 1970, was Eddie Kramer aanwezig op de begrafenis in Seattle. Op dat moment kon hij niet vermoeden dat hij zo intensief met de Hendrix-familie zou gaan samenwerken als nu het geval is. ,,Eind 1970 wachtte mij de bijna traumatische taak om The Cry Of Love af te mixen, het laatse album waaraan Jimi en ik samen gewerkt hadden. Toen ik het kale gitaargeluid van een tape zonder bas en drums door een versterker op de studiovloer liet horen, kwamen er uit alle hoeken van het studiocomplex mensen aanrennen omdat ze er heilig van overtuigd waren dat Jimi daar zélf stond te spelen. Sindsdien zijn er veel imitators opgestaan, maar ik heb er nooit meer een gehoord die hem kon doen vergeten.''

Na enkele postume albums vond Kramer dat het vat was leeggeschraapt. ,,Ik me jarenlang niet met Jimi's muziek bemoeid. In die tijd werd het heft in handen genomen door een organisatie die het alleen te doen was om geldelijk gewin en die de erfgenamen heeft bedonderd waar ze bij stonden. Nu de rechten weer in handen zijn van de rechtmatige eigenaars, doen we er alles aan om Jimi Hendrix' muziek op een verantwoorde manier aan de wereld te presenteren. Ik denk dat we dat niet slecht doen, want in vier jaar zijn er vijf miljoen cd's verkocht en er is sprake van een stijgende lijn. Jimi Hendrix is een onnavolgbare muzikant die het verdient om met alle respect behandeld te worden. Ik heb geluk gehad dat ik me op het goede moment en op te juiste plaats bevond.''

De 4cd-box The Jimi Hendrix Experience is uitgebracht door Universal Music (MCA 112 316-2). Nederlandse muzikanten brengen een eerbetoon aan Hendrix tijdens The Jimi Hendrix Music Festival: 15/9 Hedon Zwolle, 16/9 Brogum Zierikzee, 19/9 Paradiso Amsterdam, 21/9 Patronaat Haarlem, 22/9 Gigant Apeldoorn, 23/9 LVC Leiden.