Compromis tussen PvdA en VVD over burgemeester

Gemeenteraden moeten in de toekomst twee of meer kandidaten voor het burgemeesterschap kunnen voordragen bij de Kroon, ofwel de minister van Binnenlandse Zaken. Als het niet anders kan mag de raad ook met één aanbeveling komen. Die aanbeveling moet dan wel openbaar zijn.

Dit vormt het compromis dat de fracties van VVD en PvdA in de Tweede Kamer gisteren hebben gesloten, vlak voor het debat over de wijzigingen van de Gemeente- en Provinciewet, die moeten voorzien in een democratischer wijze van het benoemen van burgemeesters en commissarissen van de koningin. De Kamer debatteerde vandaag over de burgemeestersbenoeming en een eventueel burgemeestersreferendum.

De VVD heeft zich steeds fel verzet tegen de voordracht van één kandidaat. De VVD vond dat de minister dan geen enkele invloed meer heeft op de burgemeestersbenoeming. Ook minister De Vries (Binnenlandse Zaken) was ertegen, omdat het strijdig zou zijn met de Grondwet.

In eerste instantie wilde de PvdA een enkelvoudige voordracht van de raad. Hiervoor bestond een ruime meerderheid, omdat CDA en GroenLinks zich erachter schaarden. De Cloe (PvdA) heeft volgens eigen zeggen voor een compromis met de VVD gekozen, omdat gisteren bleek dat het CDA tegen de hele wetswijziging zou stemmen. Het overleg over de manier van democratiseren van de burgemeestersbenoeming tussen de regeringsfracties en minister De Vries heeft enkele weken muurvast gezeten.

PvdA-woordvoerder De Cloe wees er vanochtend op dat er al 120 jaar plannen bestaan om de lokale bevolking meer invloed te geven op de benoeming van een burgemeester in plaats van de aanstelling van een `rijkspottenkijker', zoals dat tot dusverre het geval is. Ook de afgelopen decennia is er met de invoering van profielschetsen en vertrouwenscommssies nauwelijks vooruitgang geboekt in de democratisering van die benoeming.

Voorwaarde bij het compromis is dat de minister zich houdt aan de volgorde die de gemeenteraad heeft aangegeven, tenzij hij kan motiveren waarom hij een andere volgorde hanteert. Dat kan bijvoorbeeld als een vrouw als tweede wordt voorgedragen.

VVD-woordvoerder Te Veldhuis vindt dat bij invoering van een referendum voor de burgemeester de rijksoverheid regels en criteria moet blijven stellen. Dat houdt onder andere in dat er uit niet meer dan twee kandidaten mag worden gekozen. Het referendum zou ook niet in alle gevallen zo maar geldig mogen zijn. Van de lokale kiesgerechtigden moet bijvoorbeeld minimaal dertig procent zijn stem uit hebben gebracht.