Agamemnon als klinisch denkstuk

De Griekse tragedie is een cerebrale aangelegenheid. Al is het slachterswerk, de personages en het koor zijn geen heftig bewogen karakters, maar figuren die in koelen bloede en met beheerste overtuiging dat werk verrichten. Zo speelt het gezelschap Het Vervolg uit Maastricht de compacte tragedie Agamemnon van Aischylos.

Het Vervolg zetelde tot voor kort op een zolder aan het Vrijthof. Nu beschikt het gezelschap over een prachig theater in de voormalige bordenwasserij van het Centre Ceramique. Aan het Vrijthof speelde het ook klassieke tragedies, zoals Phaedra in de bewerking van Hugo Claus. Dat waren wilde, gewaagde en opmerkelijk producties. Sinds het nieuwe theater lijkt het of die wildheid verdwenen is.

Het decor van Agamemnon toont een kille, high-tech ruimte met een stalen loopbrug. Niets verwijst naar een Griekse entourage. Dat is natuurlijk het goed recht van de ontwerper en regisseur, maar dat staal schept ook afstand. Toen De Appel meer dan twintig jaar geleden Agamemnon speelde, was dat in een omgeving van hout, knarsend zand, touw. De afstandelijkheid tekent ook de speelstijl. Er wordt voor alles `luchtigjes' gedaan over de wraak en wedermoord. De voorstelling begint met de wachter op het dak die de vuren ziet die, verspringend van bergtop naar bergtop, de val van Troje aankondigen. Koning Agamemnon keert terug naar Argos. Zijn vrouw heeft op hem gewacht. Maar ze is niet blij met zijn terugkeer, sterker: ze haat hem, deze van eigenwaan vervulde man. Hans van Leipsig speelt hem ook als saaie kantoorklerk die de touwtjes op zijn bureau in handen heeft. Agamemnon heeft de zieneres Kassandra uit Troje meegenomen. Zij voorspelt de ondergang van het vervloekte huis Atreus. Dat gebeurt weldra: Klytaimnestra, Agamemnons vrouw, vermoordt haar man. Want het was natuurlijk volstrekte onzin om een ellenlange oorlog te beginnen voor die ene andere geroofde vrouw, Helena. En, opdat de schepen konden uitvaren met gunstige wind, heeft Agamemnon hun dochter Iphigeneia geofferd. Nog zo'n onzinnige daad.

Onzichtbaar voor de toeschouwers, zoals het de klassieke dramaturgie betaamt, vermoordt Klytaimnestra ergens achter de coulissen Agamemnon. Zijn kreet horen we niet. Er klinkt slechts het gedruis van hard geluid. Mieneke Bakker in de rol van de koningsvrouw heeft de ijzingwekkendste stijl aangenomen die denkbaar is. Haar koude stem snijdt door de ruimte. Ze staat onbewogen met geheven hoofd en gespreide vingers. Het bloed dat daar vanaf druppelt moet de toeschouwer zich inbeelden.

Een voorstelling die elke inleving afwijst, eist zijn tol. De verstandelijkheid is bewonderenswaardig. Inderdaad, waar gaat die hele befaamde oorlog nou eigenlijk over? Kennelijk om een geschaakte vrouw, so what. Dat maakt regisseur Hans Trentelman wel duidelijk. Zo vertolkt het koor de gevoelens ook; twee of drie oude mannetjes (zelfs Klytaimnestra in een dubbelrol, wat ik niet goed vind) mompelen wat terzijde. Ach, dat mensenvolk, ze gaan hun gang. Ik vermoed dat de regie bang is geweest voor al te hoog oplaaiende emoties. Koud moet de voorstelling zijn, en dat is ze geworden. Agamemnon is uitgebeeld als een klinisch, analytisch denkstuk. Bewonderenswaarig geregisseerd en gespeeld, maar ik miste iets. Wat ontbreekt is de grillige, fantasierijke stijl die hetzelfde gezelschap daar op die zolder aan het Vrijthof aan de dag legde.

Voorstelling: Agamemnon van Aischylos door Het Vervolg. Vertaling: Johan Boonen; kostuums: Arno Bremers; decor: Herbert Janse; regie: Hans Trentelman; spelers: Hans van Leipsig, Marie-Christine de Both, Mieneke Bakker e.a. Gezien 9/8 Derlon Theater, Maastricht. Te zien t/m 7/10 aldaar. Inl. en res.: 043-3507171.