Adembenemend spel Martha Argerich

Het begon al direct met een verrassing, het concert door het San Francisco Orchestra onder leiding van Michael Tilson Thomas. Als een toegift vooraf klonk vóór het Pianoconcert van Schumann, dat als eerste programma-onderdeel was aangekondigd, Dubinushka van Rimsky-Korsakov, een kort en uitbundig stuk voor orkest dat in 1905 ontstond toen de arbeiders naar St. Petersburg oprukten om aan tsaar Nicolaas II hun smeekbede voor betere levensomstandigheden te overhandigen. Voor dit nog hoopvolle moment uit de Russische geschiedenis schreef Rimsky-Korsakov zijn vrolijke `revolutiestuk', maar de vreugde was van korte duur. De vreedzame opmars eindigde in een bloedbad en luidde talloze opstanden in, die resulteerden in de Oktoberrevolutie.

Hoe dat drama verliep heeft Sjostakovitsj suggestief verklankt in zijn angstaanjagende Elfde symfonie, waarvan het San Francisco Symphony onder aanvuring van chefdirigent Tilson Thomas een ijzingwekkende uitvoering gaf. De indruk die het werk maakte kwam echter meer voor rekening van de componist, dan voor het professioneel maar wat onuitgesproken musicerende orkest, dat in zijn voorkeur voor hard en gepolijst samenspel laat blijken dat de zalen in Amerika over het algemeen veel groter zijn dan die in Europa. Wat Sjostakovitsj betreft: het koude winterse plein, de confrontatie van de arbeiders met de kozakken, de paniek, het bloedbad, het in memoriam voor de doden en het alarmsignaal voor de naderende revolutie, dat alles trok als een huiveringwekkende documentaire in klanken voorbij aan de luisteraars, die in hun bloedrode fluwelen fauteuils werden aangezet tot gedachten over menselijk lijden en wrede grilligheden van het noodlot.

Tussen beide orkestwerken in zorgde de Argentijnse pianiste Martha Argerich voor muzikale verrassingen van het hoogste niveau. Het Pianoconcert van Schumann werd met een bijna achteloze virtuositeit en een ongelooflijke stuwkracht uit zijn vriendelijke halfslaap gerukt. Met demonische intensiteit en een grenzeloze muzikale onstuimigheid sleurde Argerich het San Francisco Symphony mee in woeste draaikolken van emotie.

De temperamentvolle Argerich lijkt de beweging van de muziek voortdurend te versnellen, maar in werkelijkheid compenseert ze vooruitschietende momenten met weer vertragende adempauzes, zodat het eigenlijke tempo aan zichzelf gelijk blijft. Binnen deze duizelingewekkende contouren klonken ook adembenemende passages van zoete mijmering en broze lyriek. Maar het alerte orkest vertoonde ook tijdens Schumann de neiging tot high tech musiceren, en droeg daarbij niet veel wezenlijks bij tot de opwindende schoonheid van Argerichs spel.

De laatste verrassing was een curieuze toegift voor de pauze, waarbij Argerich en Tilson Thomas zich samen achter de vleugel zetten voor een deel uit een Pianosonate voor vier handen van Mozart, waarbij Argerich zich helaas aan de baskant had opgesteld.

Concert: San Francisco Symphony o.l.v. Michael Tilson Thomas m.m.v. Martha Argerich (piano). Gehoord: 12/9 Concertgebouw Amsterdam