Nadia is als een vod gebruikt en weggegooid

Extreem geweld tegen kinderen, in en buiten het eigen huis, is wijdverbreid in Zuid-Afrika. Op een congres in Durban zocht men naar antwoorden.

Moeder Martha huilt. ,,As die skuldige gevang word, moet hy vir die honde gegooi word'', fluistert ze, ontroostbaar. Onder een wilg in de Kaapse stadswijk Camelot vonden voorbijgangers vorige week het lichaam van Martha's tienjarige pleegdochter Nadia. Verkracht, vermoord, verminkt. Op het kleine bankje in haar arbeidershuisje vertelt de moeder met rooddoorlopen ogen haar verhaal. Nadia zou drie weken geleden in de buurtwinkel King Arthur brood halen. Het meisje kwam nooit meer terug. Wat er gebeurde tussen de winkel om de hoek en haar huis is nog een mysterie. ,,Ze is als een vod gebruikt en weggegooid'', zegt Martha.

Kuilsrivier, een voorstad van Kaapstad, waarvan Camelot deel uitmaakt, is een gebied volop in ontwikkeling, zoals er honderden zijn in Zuid-Afrika. Voormalige sloppenwijken veranderen door toedoen van de regering in buurten met kleine stenen woningen, een hele vooruitgang ten opzichte van de krotten van voorheen. In sommige straten overheersen de pasteltinten: zachtblauw, geel, groen en roze, andere groepen huizen zijn hagelwit geschilderd. Martha Deneke woont in het wit. Op het kale erf staat haar goudkleurige oude Valiant geparkeerd. De weduwe (43) nam vijf jaar geleden de zorg voor Nadia en haar jongere broertje op zich. ,,Ik heb hen grootgebracht zoals mijn eigen kinderen. Elke avond zeiden we samen het Onze Vader op. Ze was zo lief, wat voor mens kon haar zo iets aandoen?'' Op het dressoir staat een foto van een glimlachende Nadia, naast de bont opgetuigde kerstboom van vorig jaar. Na de vondst van het lijkje moest Martha naar het lijkenhuis om haar kind te identificeren. ,,Ik mocht haar niet zien, ze was er te erg aan toe, maar aan een zwart-wit schoentje, een blauwe trui en een pluk haar herkende ik Nadia'', snikt ze, ,,het allerergste vond ik de kleren, ze zaten onder de maden.''

Op het politiebureau zit inspecteur Gerhard Niemand er verslagen bij. ,,Dit is het vierde kind in Kuilsrivier dat de afgelopen weken is vermoord. Ik heb hier politiemensen zien staan huilen. We zijn allemaal vaders, voor ons is dit een nederlaag'', aldus Niemand.

In de wijk Atlantis werd twee weken geleden week een jong meisje misbruikt en vermoord. In Lavender Hill trof men vorige week het lijkje aan van een zesjarig meisje; daar is een vriend van de moeder als verdachte aangehouden. ,,Onze samenleving is ziek'', zegt de inspecteur, ,,het is de taak van de politie haar te genezen.'' Wraak en volksgerichten zijn niet de oplossing vindt hij, ,,dan verlagen we ons tot hetzelfde peil als de daders''.

Veel geweld tegen kinderen speelt zich af binnen gezinsverband of wordt gepleegd door vrienden en bekenden van de slachtoffers, legt hij uit, ,,en dat is het allermoeilijkste om aan te pakken''. Hij veert plotseling op en zegt: ,,Maar ons gaan 'n veldtog hou.' Hij wil op voorlichtingsbijeenkomsten burgers leren hun verloren gemeenschapszin terug te winnen, ,,sodat hulle van die kinders afbly''. De hoofdcommissaris van politie in Kaapstad, Lennit Max, heeft inmiddels een speciale eenheid aangesteld om de golf van kindermoorden te onderzoeken.

Vorige week had in Durban het dertiende internationale congres plaats over kindermishandeling tijd en land hadden niets te maken met de huidige situatie in Zuid-Afrika, het congres was lang van te voren gepland – waar men zocht naar antwoorden. De meest radicale oplossing die congresgangers suggereerden voor seksuele delinquenten was: `hak hem eraf'. Die drastische aanpak ging de meeste deelnemers wat ver. Michael Johnson, een Amerikaanse detective uit Texas belast met het oplossen van familiegeweld, bepleitte een multidisciplinaire aanpak. Hij waarschuwde voor het gevaar van te veel bemoeiende instanties. ,,Wil er iemand uit de zaal naar voren komen om te praten over de vervelendste seksuele ervaring die men heeft gehad'', vroeg hij aan de met stomheid geslagen aanwezigen. Niemand reageerde. Johnson:, ,,Dit is wèl wat wij van seksueel misbruikte kinderen verwachten: ze moeten hun verhaal vertellen aan tientallen verschillende mensen.''

De Zuid-Afrikaanse regering is de laatste jaren zeer actief op gebied van de bestrijding van familiegeweld. In 1999 werd de `wet tegen geweld in huis' aangenomen, die fysiek, seksueel en emotioneel misbruik binnen gezins- en familieverband strafbaar maakt. Via uitgebreide voorlichting, onder andere via nagespeelde drama's op televisie, poogt de overheid slachtoffers aan te zetten hun situatie te veranderen en zo nodig aangifte te doen. ,,Het werkt'', zegt Aroona Chetty van de Phoenix Child and Family Welfare Society in Durban. ,,Vrouwen en kinderen komen veel vaker naar ons toe, maar het probleem blijft bij de daders, daar kunnen we moeilijk greep op krijgen.'' Haar welzijnsinstelling heeft ook een hulpprogramma voor daders. ,,Het overgrote deel van het seksueel misbruik van kinderen gebeurt in het gezin. Helaas zijn er nauwelijks vaders die zich bij ons melden voor therapie'', aldus Chetty.

Phoenix is een organisatie die opereert in de gelijknamige wijk, waar een gemengde bevolking van zwart, blank en Indiërs woont. ,,We werken hier voor alle bevolkingsgroepen'', haast een medewerkster zich te zeggen. De voorzieningen zijn, ondanks de beperkte financiële middelen, uitstekend. Men beschikt over een eigen kantoor op het politiebureau voor aangifte, Sahara: een opvanghuis voor mishandelde vrouwen en kinderen, huizen met pleeggezinnen, een jeugdhonk en een therapeutisch centrum waar slachtoffers èn daders kunnen worden behandeld. In het opvanghuis hangen grote posters van Childline, een telefonische hulpdienst voor kinderen van het ministerie van welzijn. De afbeelding van een kinderhoofd is verdeeld in puzzelstukjes op de plek van de mond mist een stukje, dat onderaan de poster is afgedrukt met het telefoonnummer van Childline. ,,Jongen of meisje – zwart, bruin, beige of blank – rijk of arm – dik of dun – lang of kort: wees trots op jezelf. Ben je misbruikt of bedreigd, bescherm hèm dan niet, bescherm jezelf'', staat er in een kleurig strooibiljet van Childline onder de titel Safety Plan.

Voor een half dozijn kinderen in de Kaap komt dat veiligheidsplan te laat. Op bureau Kuilsrivier ruimt inspecteur Niemand opsporingspamfletten met de foto van Nadia op. ,,Sy is nie meer vermis nie', zegt hij droog.