Truttenschudder met jarretels

Hub van Doorne wist het begin jaren vijftig van de vorige eeuw helemaal zeker. De schakelversnelling zou ook in Europese auto's worden vervangen door de in Amerika populaire automatische versnellingsbak. Van Doorne kon echter niet vermoeden dat de overzeese `Easy does it'-mentaliteit het nooit zou winnen van de Europese trots om te kunnen schakelen. De Daf personenwagens, alleen verkrijgbaar met automaat, werden daardoor nooit een echt commercieel succes.

Tijdens de Auto Rai van 1958 ontstond grote opschudding in de automobielindustrie. De Van Doorne's Automobiekfabrieken N.V. (kortweg: Daf) uit Eindhoven presenteerde aan het grote publiek de Daf 600. Een kleine personenwagen die betaalbaar was voor de `gewone man'. Bovendien beschikte de 600 over een door Van Doorne zelf ontwikkelde automatische versnellingsbak: de variomatic. Deze versnelling verliep traploos en maakte voor de overdracht van de motor naar de wielen gebruik van een leren band.

Ondanks veel enthousiaste reacties en vierduizend bestellingen schreef een vooraanstaande Belgische autojournalist de auto de grond in. ,,Dat was J. Ickx, vader van een beroemde Formule I-coureur'', zegt Guus Heiligers, die al in 1944 bij Daf werkte en nu samen met andere vrijwilligers het Daf-museum in Eindhoven leidt. ,,Hij bezorgde de Daf de eerste bijnaam door de Variomatic een `breteltransmissie' te noemen. In zijn ogen kon `die auto met elastieken' toch niet zoveel zijn.

,,Wij waren bang dat de gehele Belgische pers hem zou napraten. Daarop zijn we naar Brussel gereden en hebben hem een proefrit met de Daf 600 laten maken. Hij had er namelijk nog helemaal niet in gereden. Gelukkig maakte hij een draai van honderdtachtig graden en heeft toen publiekelijk zijn excuses aangeboden. Hij noemde de riemaandrijving zelfs de grootste innovatie sinds tijden.''

De Daf werd wel populair toen na de Daffodil en de Daf 33 de Italiaan Michelotti voor het ontwerp van de Daf 44 tekende. De productie liep zelfs op tot bijna honderdduizend auto's per jaar. ,,Toch werd het nooit rendabel. Toen we twintigduizend auto's per jaar maakten, lag het break-evenpoint bij veertigduizend. Maar toen we die maakten bleken we toch zestigduizend stuks te moeten maken'', zegt Heiligers.

Het bedrijf zelf was intussen gesplitst in drie delen: Trucks, Transmissie en kleine auto's. Daf-personenwagens ging op zoek naar een partner om rendabel te kunnen produceren. Het Zweedse Volvo, dat juist op zoek was naar een klein model wagen om het eigen assortiment mee uit te breiden, nam Daf-personenwagens in 1975 over.

Halverwege de jaren tachtig kwam een abrupt einde aan het merk Daf in de personenauto-industrie. De president van Volvo wilde dat de dealers alleen het merk Volvo gingen verkopen. Het beroemde ontwerp van Michelotti werd omgetoverd tot de Volvo 66. Ook de opvolger, de Daf 77, werd nooit op de markt gebracht, maar het model verscheen wel als Volvo 343 (met de Variomatic!) op de markt. In 1991 werd het allerlaatste model afgeleverd.

Helemaal uitgewerkt is de Daf niet. Nog afgezien van de Daf-trucks die nog steeds in Nederland worden gemaakt, bestaat ook de transmissiefabriek in Tilburg nog. Oprichter Van Doorne ontwikkelde na zijn pensioen in zijn achtertuin met een aantal ingenieurs de opvolger van de Variomatic. De leren riem werd vervangen door een stalen kabel. Deze Transmatic kon in elke andere auto worden gemonteerd. Gevolg is dat nu nog honderdduizenden mensen in een opvolger van de `truttenschudder met jarretels' rijden. De fabriek in Tilburg levert de Transmatic aan een groot aantal Japanse en Euro pese automerken.