Stembus Macedonië test voor regering

Macedonië hield gisteren lokale verkiezingen. Ze zijn een lakmoesproef voor de politieke verhoudingen in het land. Die proef verliep niet zonder slag of stoot.

Deze verkiezingen zijn de beste test voor het democratische gehalte van ons land, zei premier Ljubco Georgievski gisterochtend voor de draaiende televisiecamera's. ,,Macedonië is een georganiseerd en democratisch land. Er zullen geen incidenten plaatsvinden.'' Enkele uren later vielen de eerste schoten tussen rivaliserende politieke partijen.

De – nog onbevestigde – balans van de lokale verkiezingen in Macedonië is vooralsnog zeventien gewonden. In het dorp Kondovo nam een man vanuit zijn auto de menigte voor een stemlokaal onder vuur. In Debar schoot de broer van een crimineel in het stemlokaal op een lid van een andere politieke partij. In Struga gingen kiezers `massaal' met elkaar op de vuist.

Dan waren er nog `doorsnee'-meldingen van verkiezingsfraude: de kandidaat-burgemeester van een Roma-dorp zou stemmen hebben gekocht, de regeringscoalitie zou elders hebben betaald met bloem, suiker en olie en de oppositie zou, tegen de regel in, propagandamateriaal hebben verspreid op de verkiezingsdag.

Aan incidenten hadden de Macedoniërs in de gisteren gehouden verkiezingen geen gebrek, het optimisme van premier Georgievski ten spijt. De lokale verkiezingen waren ook meer dan een `democratische test'. Ze waren een lakmoesproef voor de huidige politieke verhoudingen in het land. Georgievski had zich, opgeruid door de oppositie en een hysterische pers, aan de vooravond van de verkiezingen al laten verleiden tot vergaande uitspraken. ,,Wint de oppositie tien procent meer stemmen dan de regeringscoalitie, dan schrijven we vervroegde nationale verkiezingen uit'', zo zei hij.

De officiële uitslag laat vooralsnog op zich wachten, maar de oppositionele ex-communisten van de SDSM lijken de beste kaarten te hebben. Zij eisten in ieder geval vannacht de zege al op. ,,Dit is een grote overwinning'', riep SDSM-leider Branko Crvenkovski uitgelaten. Eerder had hij de lokale verkiezingen ,,een referendum over het overleven van onze staat'' genoemd. Vannacht riep hij: ,,We zullen de vervroegde verkiezingen ook winnen.''

In 1998 verloren Crvenkovski en zijn partij de parlementsverkiezingen. De Macedoniërs kozen voor de nationalistisch-liberale VMRO, die een coalitie aanging met centrum-rechts en met de PDSh, een van de twee partijen van de Albanese minderheid, die een derde deel van de bevolking uitmaakt.

Na de euforie bleek de regering-Georgievski voor een moeilijke taak te staan. De economie is op sterven na dood: de werkloosheid bedraagt meer dan dertig procent, het gemiddeld maandinkomen is driehonderd mark per maand. De privatisering van ex-communistische staatsbedrijven verloopt moeizaam, de Westerse hulpgelden arriveren vaak niet op tijd.

De SDSM heeft de groeiende onvrede aangegrepen. De partij heeft bovendien de nationalistische kaart gespeeld. De Albanese minderheid wordt `bevoorrecht' ten opzichte van de `echte Macedoniërs', klinkt het.

De wankele basis onder de regeringscoalitie is er nog wankeler door geworden. Weliswaar zijn Macedoniërs en Albanezen onder de nieuwe regering naar elkaar toe gegroeid, onder meer met compromissen over heikele kwesties als onderwijs in de Albanese taal. Maar elkaar vertrouwen doen beide partijen nog niet. En de SDSM, met haar hardere beleid jegens de Albanese minderheid, zal aan de voorzichtige toenaderingspogingen al snel een einde maken, zo is de verwachting.

De dreiging voor PDSh- leider Arben Xhaferi zit niet alleen in de SDSM-hoek. De tweede Albanese partij in het land, de PPD (Partij van Democratische Welvaart, bondgenote van de SDSM), voert een sterke oppositie tegen hem. De schiet- en vechtpartijen gisteren vonden dan ook plaats tussen Albanezen van deze partijen. De PPD heeft al laten weten de uitslag van de verkiezingen niet te zullen erkennen wegens de `vele intimidaties'.

Inderdaad duiden de eerste voorlopige uitslagen op winst voor de ene regeringspartij (de PDSh) en verlies voor de andere regeringspartij (de VMRO van Georgievski). Dat plaatst de Albanese leider Xhaferi in een bijzondere positie. In veel dorpen en steden hebben de kandidaat-burgemeesters geen vijftig procent van de stemmen gehaald en zal de bevolking zich in een tweede ronde uitspreken. Xhaferi zal de Albanezen oproepen te stemmen op de kandidaat van de VMRO.

Dat doet denken aan de Macedonische presidentsverkiezingen van afgelopen najaar. De kandidaat van de VMRO won uiteindelijk door de stemmen van de Albanese minderheid, die massaal naar de stembus trok. Dat gebeurde weliswaar na een herstemming, waarbij 160.000 Albanezen opnieuw naar de stembus moesten. Want ook tijdens de presidenstverkiezingen was er sprake van schietpartijen, vuistgevechten, scheldpartijen, gestolen stembiljetten en stembussen, die op onverklaarbare wijze verdwenen.