`De muziek moet men op het podium zien'

Op het Mozart Festival in Heerlen en Kerkrade brengt de Kameropera Warschau alle tweeëntwintig opera's van Mozart in drie weken op het podium. Artistiek directeur Stefan Sutkowski: ,,Een zware klus? In Polen brengen wij dit seizoen zestig verschillende opera's.''

De etalage op station Heerlen is ingericht met Mozart-kiel, poederpruik en Zauberflöte-partituur. In de stad verkoopt de bakker knapperige Mozart-broodjes. Het plaatselijke modehuis organiseert een Mozart-modeshow. En zelfs buiten, op de winkelpromenade, kringelen Mozarts melodieën discreet uit de luidsprekers.

Parkstad Limburg, een verzamelnaam voor twaalf plaatsen in de voormalige oostelijke mijnstreek, is drie weken een Mozart-regio. In de schouwburgen van Kerkrade en Heerlen en in overige gemeentes als Nuth en Simpelveld vindt het Mozart Festival plaats. Het grootste deel van het festivalbudget van één miljoen wordt besteed aan de opvoering van alle tweeëntwintig opera's van Mozart door de Kameropera van Warschau.

Mozarts tweehonderdste sterfjaar in 1991 ligt nog vers in de herinnering, het Bach-jaar 2000 trekt nu alle aandacht. Toch besloot Bas Schoonderwoerd, directeur van de Parkstad Limburg theaters, het nieuwe millennium in te luiden met Mozart. ,,We wilden iets bijzonders programmeren en terugkijkend op duizend jaar muziekgeschiedenis blijven Bach, Beethoven en Mozart de grootste genieën. Voor Bach is het publiek hier in het zuiden, hoe muzikaal ook, te weinig mathematisch ingesteld. Opera is veel populairder en zo kwamen we uit bij Mozart. De Kameropera Warschau, die hier in 1992 drie eenakters van Mozart bracht, geeft in Polen al tien jaar een jaarlijks festival met alle Mozart-opera's. Zoiets heeft nog nooit in Nederland plaatsgevonden en er is ook een brede randprogramma. We verwachten 25.000 bezoekers.''

Het Wijngracht Theater in Kerkrade oogt op de vierde festivaldag goeddeels leeg voor de voorstelling van Mozarts onbekende en zeer godsdienstige jeugdwerk Die Schuldigkeit des ersten Gebotes (KV 35). Een vitrage schermt wat desolaat de achterste helft van de zaal af. Voorin wachten honderdtwintig bezoekers op het begin van de ouverture. Het gebrek aan belangstelling is deels ongerechtvaardigd. Het orkest van de Kameropera Warschau speelt Mozart met flair en dirigent Tadeusz Wicherek verlevendigt de prille partituur met puntige details en vloeiende gebaren.

De theatrale uitwerking van de voorstelling is minder indrukwekkend. Voor een houten schutting met sleetse bijbelvoorstellingen gaan zangers in kleurrijke capes op en af met wel zeer gestileerde armgebaren. Er wordt matig gezongen, en het Duits verkreukelt door de Poolse tongval van de solisten tot een zangerig dialect. Het publiek kijkt niettemin welwillend toe. Alleen aan het begin van de pauze schieten twee dames besmuikt in de lach. ,,Lieve help, het leek wel een levende kerststal!''

,,Die Schuldigkeit des ersten Gebotes wordt maar twee keer per seizoen opgevoerd en het decor is een van de oudste'', verontschuldigt de van origine Poolse impresario Zdzislaw Supierz. Zijn in Amersfoort gevestigde bureau Supierz Artist Management is in Nederland met ruim tweehonderd voorstellingen per jaar een van de grootste aanbieders van opera, ballet en muziek uit het Oostblok.

In Polen bespeelt de Kameropera Warschau een zeer klein, oud theatertje in het centrum van de stad. De decors zijn gemaakt voor het acht meter brede speelvlak. Niettemin rijden vrachtwagens van maximale grootte twee maal per week heen en weer tussen een loods in Warschau en een parkeerplaats in Limburg. ,,Een heel geregel'', volgens Supierz. ,,Ik heb eens een lorry onder politie-escorte over de vluchtstrook uit de file laten ontsnappen.''

Een voorstelling door de Kameropera Warschau is een avondje terug naar Mozarts tijd. Voor Westerse operabezoekers oogt de aanpak met klassieke kostuums en een veelal clichématige gestiek ouderwets, maar oprichter en artistiek directeur Stefan Sutkowski en vaste regisseur Ryszard Peryt werken vanuit een nadrukkelijke artistieke overtuiging. ,,Ik haat moderne ensceneringen'', zegt Peryt met een dwingende blik. ,,Ik benader opera altijd vanuit de partituur. Ik heb in Polen twee jaar in de gevangenis gezeten, en daar had ik ruim de tijd om alle partituren van Mozart rustig te bestuderen. Wat gebeurt in de muziek, moet ook op het podium een logisch verlengstuk krijgen. Geëngageerde regie-concepten, zoals Peter Sellars die ook brengt bij de Nederlandse Opera, vind ik een bewijs van zeer slechte smaak. Waarom zou ik het publiek lastig vallen met mijn `visie'? Het gaat om een zo transparant mogelijke weergave van Mozarts ideeën.''

Directeur Sutkowski beaamt de visie van zijn huisregisseur. ,,Het vasthouden aan de muziektheatrale traditie is belangrijk voor ons. Warschau is de oudste operahoofdstad ter wereld, met een muziekdramatische geschiedenis die terugloopt tot 1628. Met dat historisch besef moet je als operagezelschap zorgvuldig en bewust omspringen. De kunst is vervolgens te zorgen dat de levendigheid gewaarborgd blijft, en het theater geen museum wordt.''

Tweeëntwintig opera's in evenzoveel dagen. De vraag naar de logistieke complicaties oogst bij artistiek directeur Sutkowski vooral verbazing. ,,In Warschau brengen wij zes grote festivals per seizoen en hebben we permanent vijfenzestig opera's van Peri tot Mozart op ons repertoire. Dit jaar brengen we die allemaal op het podium, ter viering van het vierhonderdste ontstaansjaar van opera als genre. Dat is mogelijk omdat wij werken met vaste zangers. Een jonge zanger doet auditie, en als hij wordt aangenomen, volgt een verbintenis voor levenslang. We hebben nu zesenzeventig zangers in dienst.''

De meeste zangers en musici van de Kameropera Warschau zijn ondergebracht in een bungalowpark in Susteren. Dagelijks vervoert een bus ze naar de schouwburg van Kerkrade of Heerlen, waar de opera's na slechts één korte doorloop worden opgevoerd. Sopraan Zofia Witkowska zingt mee in vijf opera's. ,,Voor mij is een vaste verbintenis als deze ideaal. Waar elders krijg je de kans zoveel verschillende rollen te zingen?''

De voorstelling van La finta semplice in een goedgevulde Stadsschouwburg Heerlen oogt in vergelijking met Die Schuldigkeit als een rijk vertoon van pracht en praal in commedia dell'arte sfeer. Voor de hoofdrol is sopraan Olga Pasiecznik ingevlogen. Haar stem helpt met souplesse en rondborstigheid het niveau van de voorstelling met sprongen vooruit. Scènisch is La finta semplice weinig origineel, maar het uitstekende muzikale niveau en de sensatie een onbekende opera van Mozart in een `authentieke' gedaante waar te nemen zorgen toch voor een zeer onderhoudende voorstelling. ,,Ik hoop dat dit festival fungeert als een soort overzichtstentoonstelling van Mozarts oeuvre'', benadrukt Schoonderwoerd. ,,Al heeft de Kameropera Warschau geen wereldformaat, het niveau is solide. Recht doen aan Mozarts muziek met een goed orkest, een frisse muzikale benadering en verdienstelijke tot uitstekende zangers. Daar is het ons om te doen.''

Het Mozart Festival in Parkstad Limburg duurt nog tot en met 23/9. Info en res.: (045) 571 66 07 of via www.parkstadlimburgfestival.nl