Amsterdams Mirakel

,,Al ben ik gelovig, zelf heb ik nooit meegelopen met de Stille omgang. Het kwam er helaas niet van, maar ik wil het zeker ooit eens doen. Hoewel de processie veel mensen trekt, weten de meeste inwoners niet eens van het Mirakel van Amsterdam.''

Onder leiding van de in Den Haag wonende `maestro di cappella' Rebecca Stewart zingt Cappella Pratensis vrijdag tijdens het Maastrichtse festival Musica Sacra – gewijd aan mysteries en mirakels – een reconstructie van de mis van Sacramentsdag, zoals die in de 16de eeuw moet hebben geklonken in de Amsterdamse `heylighen steed' in de Kalverstraat. Amsterdam was destijds een bedevaartsoord: via de nog steeds bestaande Heiligeweg ging men naar de kapel op de plaats waar op 15 maart 1354 een wonder had plaatsgevonden.

Een zieke gaf een hostie op, het laatste sacrament. Het braaksel werd in het vuur gegooid, maar de hostie verbrandde niet: het Mirakel van Amsterdam. Tot de Alteratie in 1578, toen Amsterdam van katholiek protestants werd en de hostie tijdens de beeldenstorm verloren ging, was er elk jaar in maart een processie, die in 1881 werd hersteld. De stille omgang trekt tegenwoordig zo'n tienduizend gelovigen. Op het trottoir van het Rokin bij de Wijde Kapelsteeg staat nog een pilaar uit de laatste Nieuwezijds Kapel, die in 1908 werd afgebroken.

,,De Missa Pange lingua (Zing, mijn tong) die wij uitvoeren, is geschreven door Josquin Des Prez. Een hypothese is dat de mis kan zijn geschreven in opdracht van Pompejus Occo, een vermogend zakenman en ook geleerd: een `mercator sapiens'. Hij woonde in het huis `Het Paradijs' in de Kalverstraat en was kerkmeester van de `heylighen steed'.

,,Op drie duetten na staat deze mis in de `Occo Codex', die Occo in 1526 of kort daarna en 1537 liet samenstellen door Petrus Alamire en die nu wordt bewaard in de Belgische Koninklijke bibliotheek.

,,Absolute zekerheid dat de Missa Pange lingua ook werkelijk in de kapel in de Kalverstraat is uitgevoerd, hebben we niet. Er is nooit een boek teruggevonden met aantekeningen en lijsten van zangers waarin dat is vastgelegd, zoals bijvoorbeeld in Utrecht, Delft en Den Bosch. Maar we weten dat er plechtige vieringen plaatsvonden en dat in de kapel is gezongen. Occo heeft de Codex niet voor niets laten maken, die behoorde bij de kerkschat van de kapel. De Missa panga lingua is gemakkelijk uit te voeren met slechts vier zangers.

,,Voor de gregoriaanse omlijsting van de meerstemmige misdelen hebben we gezocht in het 15de eeuwse Graduale van het Amsterdamse Sint Agnietenklooster, vlakbij de `heylighen steed'. Maar helaas was het proprium voor Sacramentsdag eruit gescheurd, zag ik, toen ik het opensloeg. Ik schrok! Je ziet dat vaker bij oude handschriften. We weten niet wanneer dat is gebeurd, heel lang geleden om de herinnering aan het Amsterdamse mirakel of veel recenter, wellicht om ingelijst iets moois aan de muur te hangen. Misschien duikt het ooit weer op, dan is dat een nieuw mirakel.''

Musica Sacra: 15 t/m 17/9 Maastricht. Het Mirakel van Amsterdam: 15/9 23 uur O.L.V. Basiliek. Inf. en kaartverkoop voor niet-gratis evenementen: (043) 3505555. www.theateraanhetvrijthof.nl