Tijdens verbouwing niet gesloten

Nieuwe beginselen, partijvernieuwing en zoeken naar een nieuwe voorzitter. Van ontreddering is geen sprake in de PvdA.

De PvdA na Marijke van Hees is iets heel anders dan de CDU na Helmut Kohl. De sociaal-democraten hebben een week met een ernstig `bedrijfsongeval' achter de rug, maar van ontreddering in de partij-organisatie is geen sprake. Terwijl het partijkader een zoektocht begint naar een nieuwe voorzitter gaat het werk in de partij gewoon door.

Volgende maand publiceert een partijcommissie onder leiding van senator Willem Witteveen een ontwerp voor een nieuw beginselprogramma. De tekst moet het partijbestuur nog passeren en kan daar, bij geschil van mening over de gekozen richting, vertraging oplopen. Maar iedereen in de PvdA heeft er onder de huidige omstandigheden belang bij dat het nieuwe beginselprogramma snel op tafel komt. Voor een partij wier imago is beschadigd door een voorzitterscrisis die vooral een a-politieke oorzaak heeft, is het aantrekkelijk om de aandacht weer te richten op een inhoudelijk debat. Bij de regelmatig geuite verwijten dat de PvdA aan ideologische bleekheid lijdt, is een theoretische discussie over beginselen een welkome impuls. Al was het maar omdat dan meer fundamentele vragen kunnen worden beantwoord, zoals partijdenker Bart Tromp die vorige maand opwierp in een essay in De Gids. Zoals de vraag of de PvdA een partij wil zijn van Weltanschauung of van Approbation, ofwel: wil ze een beginselpartij zijn, of een club van mensen die een baan nodig hebben?

Naast de beginselen-commissie is in de PvdA een groep prominenten actief die zich buigt over vernieuwing van de partij-organisatie. Problemen zijn er legio. Zieltogende plaatselijke afdeling moet nieuw leven worden ingeblazen. Het gestaag dalen van het ledental (nu circa 60.000) moet worden gestuit. De interne democratie functioneert gebrekkig na afschaffing van de partijraad onder voorzitter Rottenberg, waarvoor een log, tot circa veertig leden tellend partijbestuur in de plaats is gekomen. Netwerken van deskundigen (`Kenniscentra' genoemd bij de PvdA) moeten formeel invloed krijgen binnen de partijstructuren.

De organisatie-commissie, onder voorzitterschap van de Utrechtse burgemeester Annie Brouwer (vice-voorzitter: waarnemend voorzitter Mariëtte Hamer), voert deze maand rondetafelgesprekken in de verschillende gewesten. De gesprekken zijn bedoeld om ideeën bij de achterban te toetsen die in kleine kring zijn ontwikkeld. Het debat in de partij heeft tot nu toe geen hoge vlucht genomen. Een elektronische enquête via de website van de PvdA leverde eerder slechts 53 reacties op. De PvdA moet volgend jaar maart, op het congres waar ook een nieuwe voorzitter wordt gekozen, beslissen hoe `een partijorganisatie van de 21ste eeuw' eruit komt te zien.

Tot de erfenis van Marijke van Hees behoren de zes Kenniscentra, die afgelopen februari zijn gelanceerd op een Kennisfestival in Nijmegen. Het is een poging deskundigen op diverse terreinen (onderwijs, milieu, buitenland) hechter aan de partij te binden. Enkele duizenden belangstellenden hebben zich dit voorjaar aangemeld om een bijdrage te leveren aan de Kenniscentra. Tot veler frustratie zijn Van Hees en het partijbureau in Amsterdam er onvoldoende in geslaagd het losgemaakte enthousiasme in de partij te kanaliseren, wat mede heeft bijgedragen aan de conflictueuze sfeer waarin de zittende partijvoorzitter uiteindelijk het veld heeft moeten ruimen.

Bij alle inhoudelijke discussie en vernieuwing moet de PvdA-top intussen zien te voorkomen dat de verkiezing van een nieuwe voorzitter escaleert, zoals dat gebeurde in '98-'99. Een verbeten gevoerde strijd tussen de gewestelijke kandidaat Marijke van Hees en het door Felix Rottenberg geïnspireerde NietNix-duo Lennart Booij en Erik van Bruggen heeft diepe sporen van frustratie in de partij nagelaten. Tientallen nieuwe, veelal jonge partijleden hebben hun activiteiten voor de PvdA gestaakt toen het duo Booij en Van Bruggen (`de jongens') in februari vorig jaar op het congres geen meerderheid haalde.

Booij en Van Bruggen hebben afgelopen week met nadruk gesteld dat ze niet opnieuw een gooi naar het voorzitterschap zullen doen. Ze leiden inmiddels een goed lopend communicatiebureau `voor permanente campagnes' dat gisteren met een groot feest het éénjarig bestaan vierde. Binnen de `grachtengordel'-vleugel van de PvdA wordt wel de naam genoemd van de voormalige Amsterdamse fractieleider Eberhard van der Laan die zich weer geheel op zijn advocatenpraktijk heeft gericht.

In de meer op het Haagse establishment georiënteerde stroming gaan de gedachten eerder uit naar de Haagse wethouder Peter Noordanus of de Almeerse burgemeester Hans Ouwerkerk. Uitgesproken ambities heeft de Groningse voormalige voorzitter van de Jonge Socialisten, nu partijbestuurslid, Tjeerd van Dekken.

Maar verder dan namedropping is men in de PvdA nog niet gekomen na een verwarrende week van voorzitterscrisis.