Moordbanden

In het geruchtmakende schandaal over ondeugdelijke banden van Firestone onder de auto's van Ford dreigt de geschiedenis zich te herhalen. Ook in 1978 waren beide fabrikanten al betrokken bij soortgelijke `incidenten', waarbij ze een diepe knieval moesten maken voor overheid en consument.

Het jaar 1978 staat gebrandmerkt als een `rampjaar' voor de Amerikaanse automobielindustrie. Twee Amerikaanse bedrijven gingen daarbij diep door het stof voor de Amerikaanse overheid en de consument. Autoproducent Ford werd in de staat Indiana na veel juridische haarkloverij ternauwernood vrijgesproken van moord na enorme problemen met de Ford Pinto. Het wagentje, oorspronkelijk uit 1971, bleek in de loop der jaren betrokken te zijn geweest bij talloze kop-staartaanrijdingen waarbij de achterin geplaatste benzinetank ontplofte. Daarbij hadden veel automobilisten en inzittenden de dood gevonden. Maar pas in 1978 ging Ford onder zware druk over tot het terughalen van anderhalf miljoen Pinto's.

Bandenfabrikant Firestone, toen nog een Amerikaans bedrijf, werd in hetzelfde jaar gedwongen tot het terughalen van 14,5 miljoen banden van het type Firestone 500. Officieel zijn destijds 41 doden toegeschreven aan de slechte banden, waarvan de rubberlagen loslieten.

Firestone en Ford bleken al jaren op de hoogte van de gebreken aan hun producten. Tot grote woede van de Amerikaanse consument brachten zij deze kennis niet naar buiten. Het schandaal baarde zoveel opzien dat er op slag nieuwe wetgeving werd voorbereid. Maar de verkiezingen van 1980, waarin Carter het onderspit dolf tegen Reagan, brachten daar verandering in. Onder de nieuwe president had de lobby van de autoindustrie succes.

De plannen verdwenen in de prullenbak. Er kwamen geen strengere testprocedures voor banden en geen verplicht dashboardlampje dat had kunnen waarschuwen voor te lage luchtdruk in de banden. Wat betreft wetgeving gebeurde uiteindelijk helemaal niets.

Ford stopte met de Pinto en ondervond geen blijvende schade van het debacle. ,,Dat kwam omdat het autokopend publiek maar een kort geheugen heeft'', zegt onderzoeker Sean McAlinden, van de Office for the Study of Automotive Transportation een afdeling van de Universiteit van Michigan. Firestone hield wel een blijvend slechte reputatie over aan de affaire. De verkoopcijfers daalden dramatisch en mede als gevolg daarvan ging het bedrijf in 1988 over in Japanse handen, zodat het nu Bridgestone/Firestone heet.

Nauwelijks twintig jaar later herhaalt de geschiedenis zich en beheerst een nieuw Amerikaans bandenschandaal de voorpagina's. Ironisch genoeg met dezelfde spelers in de hoofdrol. Firestone's banden van het type ATX, ATX II met de maat P235/75R15 die vervaardigd zijn tussen 1990 en 1996 plus de Wilderness-banden met dezelfde maat die afkomstig zijn uit de Firestone-fabriek in Decatur, Illinois, hebben een loopvlak dat loslaat. Het zou de oorzaak zijn geweest van honderden ongelukken, waarvan tientallen met dodelijke afloop. De meeste van deze banden worden gebruikt voor de Ford Explorer, de best verkopende `terreinwagen' van Amerikaanse makelij. ,,Dat dit bandenincident zich herhaalt, is het grootste schandaal uit de geschiedenis van de Amerikaanse auto-industrie'', zegt McAlinden.

Sinds Firestone en Ford op 9 augustus bekend maakten 14 miljoen banden te willen vervangen (het getal 6,5 miljoen dat wordt gebruikt, is het aantal dat waarschijnlijk nog in omloop is), zijn er nogal wat belastende feiten boven water gekomen. Zo blijkt dat Ford zich al langer bewust was van de problemen met de banden van de Explorer. Het heeft namelijk in zestien landen waar de Explorer wordt verkocht, zoals Saoedi-Arabië, contact gezocht met consumenten om de banden terug te halen. Uit correspondentie tussen Ford en Firestone is gebleken dat de bedrijven zich er terdege van bewust waren dat het terughalen van banden elders in de wereld alarmbellen kon doen afgaan in de Verenigde Staten. Een wettelijke verplichting om melding te maken van het terugroepen van producten in het buitenland is er niet, dus daar beriepen de bedrijven zich op toen zij deze week in Washington werden beschuldigd van grove nalatigheid.

,,Hoe kunnen bedrijfsbestuurders in hemelsnaam gevaren in Amerika op hun beloop laten terwijl de Arabieren worden beschermd'', zei senator Arlen Specter deze week in een speciale zitting van een Congres-commissie. Tegenover hem zat Jacques Nasser (52), de topman van Ford. Nasser, die de Australische nationaliteit heeft, is geboren in Libanon. Zijn ouders verhuisden naar Australië toen hij vier jaar oud was. Hij spreekt vloeiend Arabisch. Nasser is al twee keer in speciaal gekochte zendtijd op televisie verschenen om uit te leggen dat Ford er alles aan doet om zijn klanten behulpzaam te zijn. ,,Het is een bandenprobleem'', probeerde Nasser in Washington de schuld van zich af te schuiven.

Tijdens de hoorzittingen bood Bridgestone/Firestone topman Masatoshi Ono excuses aan voor de doden die zijn gevallen ,,in die vreselijke ongelukken waarbij auto's over de kop sloegen''. Dat was een niet mis te verstane steek onder water naar Ford. De banden mogen dan niet deugen, zo zegt Firestone met evenveel woorden, maar de doden zouden niet zijn gevallen als de Ford Explorers wat steviger op de weg lagen. Veel Amerikanen dragen immers geen veiligheidsgordels.

Een probleem van de Explorer is inderdaad dat het voertuig nogal gemakkelijk kantelt. De Explorer is de opvolger van de Ford Bronco II, een wagen die berucht was vanwege zijn zijwaartse buitelingen. Ford erkent dat de Explorer geneigd is hetzelfde gedrag te vertonen, al voegt het daar met klem aan toe dat de Explorer veel beter presteert dan zijn voorganger. In de speldenprikkenoorlog zegt Ford dat het probleem zich alleen voordoet met Firestone-banden. Banden van GoodYear leveren geen problemen op. Ford is in gesprek met GoodYear om de volgende generatie van de Explorer, die in 2002 wordt gelanceerd, uit te rusten met banden van GoodYear.

Ford probeert de schade zoveel mogelijk te beperken. Het bedrijf is met een omzet van 169 miljard dollar wat betreft omvang de tweede autofabrikant ter wereld en de Ford-naam is veel waard. De Explorer is voor Ford een zeer lucratief model. Op elk verkocht exemplaar maakt Ford 4.000 dollar netto winst en per jaar verkoopt Ford er honderdduizenden van. Het bandenschandaal heeft echter ongekende vormen aangenomen. Hoewel het schandaal vandaag precies een maand oud is het haalt het nieuws nog steeds de voorpagina's. ,,Dit raakt de kern van Fords imago'', zegt McAlinden, die benadrukt dat de bandenaffaire in de media concurreert met de presidentsverkiezingen van november.

De relatie tussen Ford en Firestone gaat terug tot 1906. Henry Ford en Harvey Firestone waren goed bevriend en hun gezinnen gingen zelfs met elkaar op vakantie. De families zijn zelfs door huwelijken met elkaar verbonden. Als je zo nauw aan elkaar gelieerd bent, moet er heel wat gebeuren voor je ruzie maakt. Maar zo ver is het nu toch gekomen.

De berekeningen over de schade lopen nog ver uiteen. Directe schade is er voor Ford door het stopzetten van de productie van de Explorer, om ze van nieuwe banden te kunnen voorzien. Een schade van ruwweg 100 miljoen dollar in het derde kwartaal. Daarnaast zit Ford met directe vervangingskosten van banden van andere merken. Tenslotte zal het bedrijf in talloze particuliere rechtszaken aansprakelijk worden gesteld voor dodelijke slachtoffers. De vergoedingskosten plus proceskosten die daaruit voortvloeien, kunnen oplopen tot een half miljard dollar.

Maar Firestone kan op nog veel grotere problemen rekenen. Daarbij wordt niet uitgesloten dat het bedrijf door het bandenincident rechtstreeks op de ondergang afstevent.

Dat Ford het incident overleeft, daar bestaat geen twijfel over. In de maand augustus heeft Ford meer Explorers verkocht dan vorig jaar in dezelfde periode. Analisten vinden het nog te vroeg om er conclusies uit te trekken maar er blijkt uit dat de consument voldoende vertrouwen heeft in het bedrijf. Dat Ford zich in de publiciteit laat kastijden door pers en het publiek is een bewust gekozen verdedigingsvorm. ,,Het erkennen van schuld wekt sympathie'', zegt Robert Thompson, oprichter van het Center for the Study of Popular Television aan Syracuse Universiteit. ,,Clinton heeft laten zien dat die strategie werkt en nu doet het bedrijfsleven het ook.''

Volgens Thompson heeft Ford-topman Jac Nasser het uitstekend gedaan in de tv-spotjes waarin hij uitlegde dat Ford er alles aan zou doen om dit goed te maken. Ook zijn optreden voor het Congres was goed. Natuurlijk is het allemaal ingestudeerd en geregisseerd, zegt Thompson, en beseft ook iedereen dat. ,,We leven in een cynische tijd maar een simpel `mea culpa' kan toch effect hebben. Het is moeilijk om iemand die net zijn excuses heeft aangeboden nog steeds even erg te haten.''

Volgens Ashley Knapp van AutoAdvisor in Seattle, een consumentengroep die de belangen van autokopers behartigt, heeft Ford het erg zwaar te verduren. Onevenredig zwaar. De Firestone-banden, die uiteindelijk de oorzaak zijn van de problemen, zitten niet alleen onder Ford Explorers maar ook onder andere auto's. ,,Het was allang bekend dat dit geen goede banden waren, maar nu wordt Ford in dit schandaal meegesleept en mogelijk beschuldigd als een van de samenzweerders'', aldus Knapp.

Andere analisten vinden dat Ford het volkomen fout heeft aangepakt. Door in het begin te weinig open kaart te spelen en erger nog, mee te lopen aan de hand van Firestone raakte Ford publicitair in de problemen. ,,Je moet daarbij bedenken dat ze aanvankelijk probeerden het terugroepen te beperken tot slechts vier staten'', aldus McAlinden. ,,Hoe is Ford daarmee akkoord kunnen gaan?'' McAlinden vindt het op zichzelf niet slecht dat de twee bedrijven aanvankelijk één front vormden omdat dat suggereert dat ze het probleem onder controle hebben. Het ging echter fout toen bleek dat de bedrijven niet voldoende openheid betrachtten.

Volgens McAlinden zal Ford zeker merken dat zijn verkopen teruglopen en ook het marktaandeel op de markt voor terreinwagens zal lijden onder de slechte publiciteit. ,,Ik heb zelf twee Explorers gehad maar mijn volgende auto wordt geen Ford Explorer'', zegt McAlinden. ,,Eigenaren van Explorers zullen boos zijn omdat hun auto nu minder waard is. En ze zullen zich realiseren dat ze zonder het te weten hun familieleden aan risico's hebben blootgesteld. Dan voel je je toch bedrogen.'' Hoewel autoproducenten geen garantie geven op banden, houdt de consument de automaker toch verantwoordelijk. ,,Remmen, stuur, banden — dat zijn toch de meest elementaire zaken in een auto en die moeten in orde zijn'', zegt McAlinden.

Volgens financiële analisten zal Ford weinig te lijden hebben. John Casesa van zakenbank Merrill Lynch zei deze week tegen zijn cliënten dat de terugroep van de banden een storm in een glas water is.

Dat de koers van het aandeel Ford op Wall Street is gedaald ziet de bank als een mooie gelegenheid voor koopjesjagers om in te stappen. Want Ford als financieel bolwerk gaat in hun optiek nooit verloren.