KANNIBAAL BETRAPT

Eindelijk is het onomstotelijke bewijs geleverd: sommige Pueblo-indianen die in het zuidwesten van de huidige Verenigde Staten leefden, deden aan kannibalisme. In een uitgedroogde mensendrol (coproliet) van 850 jaar oud, gevonden bij onderzoek van een even oud nederzettinkje in Colorado, werd het menselijk bloedeiwit myoglobine aangetroffen. Dat kan daar alleen maar zijn gekomen door het eten van menselijke spieren of botten, zo is na uitvoerig proefondervindelijk onderzoek (onder meer door het eten van rundvlees) vastgesteld. Dit melden vijf Amerikaanse onderzoekers in Nature (7 sept).

Het is een triomfantelijke overwinning in een felle, sterk ideologische strijd. De onderzoekers zelf spreken van `een van de meest omstreden kwesties' in het archeologisch onderzoek naar de Pueblo-cultuur, waartoe ook de in New Age-kringen nog altijd populaire Hopi-indianen worden gerekend. Kannibalisme als cultureel verschijnsel wordt door sommige antropologen zelfs überhaupt als een onmogelijkheid beschouwd, de hardnekkige verhalen erover zouden slechts het resultaat van kwaadaardige praatjes. `Er bestaat geen bevredigend verslag uit de eerste hand over kannibalisme als sociaal geaccepteerd verschijnsel, waar ook te wereld', was het strenge oordeel van W. Arens in zijn boek The Man Eating Myth (1979).

In een commentaar bij het artikel in Nature maakt de bioloog en antropoloog Jared Diamond zich vrolijk over deze nog altijd levende opvattingen. In de westerse cultuur is kannibalisme altijd een taboe geweest, dat alleen bij extreme honger wel eens werd (en wordt) overtreden. Maar dit zware verbod is geen universeel menselijk verschijnsel. Tijdens onderzoek in Nieuw Guinea werd een van zijn lokale medewerkers plotselijk weggeroepen, vertelt bijvoorbeeld Diamond. De man moest dringend weg, zijn dochter was ziek geworden. Maar later hoorde Diamond van andere Nieuw-Guinese vrienden, die het wegroepen van de man hadden verstaan, dat die dochter helemaal niet ziek was. Zijn schoonzoon was overleden, en nu moest de man deelnemen aan het Papoea-ritueel voor de doden, waarbij (een deel van) het lichaam werd opgegeten uit eerbied. `Maar inderdaad, ik was er niet zelf bij aanwezig', meldt Diamond ironisch.

Er zijn bij Pueblo-opgravingen al vele botten gevonden met sporen die duidelijk wijzen op kannibalisme. In de nu gerapporteerde opgraving werden in het duidelijk plotseling verlaten nederzettinkje zelfs overal versneden menselijke lichaamsdelen gevonden. En zelfs in een kookpot werd menselijk myoglobine aangetroffen. `Dat bewijst niet dat de koks het mensenvlees daadwerkelijk gegeten hebben!, zullen volgens Diamond de anti-kannibalen tegenwerpen. Maar de coproliet die werd gevonden in de haard van een van de hutjes brengt dit debat tot zwijgen. Laten we nu eindelijk eens gaan debatteren over de context, de oorzaken en gevolgen van het kannibalisme in de Pueblo-cultuur, verzuchten de verantwoordelijke onderzoekers.