HIGGS OM DE HOEK

Gaat het CERN, de Europese deeltjesversneller in Genève, opnieuw een belangrijke ontdekking mislopen? De research board staat voor een lastig besluit. Moet de Large Electron-Positron Collider (LEP) aan het eind van deze maand volgens schema sluiten, om na ontmanteling in 2005 plaats te maken voor de veel krachtiger Large Hadron Collider? Of krijgt de ruim tien jaar oude LEP tot december de tijd om te zien of het Higgs-deeltje werkelijk in de detectoren is aangetroffen?

Op het Higgs-deeltje wordt verwoed jacht gemaakt door zowel het CERN als het concurrerende Fermi-lab bij Chicago. Wie het vindt kan een Nobelprijs tegemoet zien. Het Higgs-deeltje speelt een sleutelrol in het Standaardmodel, de theorie die de elementaire deeltjes en hun wisselwerkingen zeer precies in kaart brengt. Higgs zorgt ervoor dat andere deeltjes als quarks of elektronen hun massa krijgen.

Maar opgedoken is het nog nergens. Dat heeft alles te maken met de enorme hoeveelheid energie die het kost om een Higgs-deeltje tijdens een botsing in een deeltjesversneller te maken. LEP haalt in het zicht van het einde alles uit de kast en levert op dit moment 207 GeV (gigaelektronvolt) aan botsingsenergie. Veel meer zit er niet in. Maar als de tekenen niet bedriegen zou het wel eens net voldoende kunnen zijn om het Higgs-deeltje als eerste te betrappen.

Dat bleek afgelopen dinsdag op een bijeenkomst van de Geneefse Higgs-werkgroep waarbij de laatste resultaten van de vier LEP-detectoren op een rijtje werden gezet. Chris Tully van Princeton University hield een volgepakte zaal voor dat er goede hoop was dat een glimp van het Higgs-deeltje was opgevangen. Zo had de ALEPH-detector de afgelopen maanden drie events waargenomen die er alle schijn van hebben dat een elektron en een positron zijn omgezet in een Higgs- en een Z-deeltje (het laatste draagt de elektro-zwakke kracht). De kans dat het om een achtergrondeffect gaat is zo'n 1 procent. Doormeten tot december moet dit getal zover omlaag helpen dat met recht van een ontdekking gesproken kan worden.

Maar krijgt LEP daartoe de kans? Uitstel van de werkzaamheden aan de Large Hadron Collider kost geld en hoe later het nieuwe paradepaardje van CERN klaar is, hoe meer kans dat de Amerikanen er met de buit vandoor gaan. Voor Frank Linde, als hoogleraar experimentele hoge-energiefysica vaak in Genève te vinden, is de zaak zonneklaar: ``Doorgaan met LEP, het Higgs-deeltje zit vlak om de hoek, nu stoppen betekent een gerede kans dat het Fermi-lab hem volgend jaar wel ziet. En CERN heeft al zoveel gemist, alle typen quarks om maar eens wat te noemen. De directie heeft eerder al de kans laten lopen om LEP meer energie te geven. Nu de zaak sluiten is absurd.''

Donderdag hakt de CERN-research board de knoop door.