Grote veranderingen in Nederlandse galeries

Bij de opening van het nieuwe seizoen bleken tal van galeries gesloten, gefuseerd of verhuisd. De voortschrijdende commercialisering van de kunstwereld lijkt hieraan debet te zijn.

Vooral in Amsterdam zijn tijdens de zomerstop veel galeries verhuisd of gefuseerd. Zo trok Galerie Metis in bij Galerie Espace, en verliet galerist Gerhard Hofland Haarlem om samen te werken met de Amsterdamse Aschenbach Galerie.

Grote afwezige in Amsterdam is Galerie Oele, die zich voornamelijk richtte op Nederlandse teken- en schilderkunst. Volgens galeriehoudster Anneke Oele heeft haar besluit om te stoppen niets te maken met tegenvallende verkoopresultaten, maar was het juist de commercialisering van het galeriewezen die haar tegen begon te staan. Oele: ,,De kunstwereld wordt harder en zakelijker. Het gaat steeds meer om het grote geld en steeds minder om idealisme. Kijk maar naar een handige jongen als Rob Malasch van Galerie Serieuze Zaken, die met allerlei reclamestunts veel publiciteit weet te trekken en nog serieus genomen wordt ook. Mijn ideaal was altijd een echte kunstenaarsgalerie te zijn, mij te engageren met een vaste groep kunstenaars. Maar veel jonge kunstenaars hebben daar helemaal geen behoefte meer aan, en vinden hun podia op andere plekken. Bovendien vind ik dat nieuwe kunstvormen als video- en computerkunst door jonge mensen gepresenteerd moeten worden. Ik ben gestopt om te voorkomen dat ik een oude zuurpruim word.''

Galerie Vous Etes Ici, voorheen geleid vanuit een woonhuis aan de Nieuwe Keizersgracht, heeft Oele's expositieruimte inmiddels overgenomen. De afgelopen tien jaar verkocht Vous Etes Ici voornamelijk edities met kunstwerken in kleine oplage, maar gesterkt door de florerende economie richt de galerie zich voortaan op de verkoop van originele kunst.

Dat het, na enkele magere jaren aan het begin van de jaren '90, weer goed gaat met de kunsthandel, daar zijn de meeste galeriehouders het over eens. Ellen de Bruijne, die net haar eerste jaar als galeriehoudster in Amsterdam achter de rug heeft, heeft zich staande weten te houden. ,,Er wordt de laatste tijd makkelijker met geld omgesprongen, vooral door particuliere kopers'' zegt zij. ,,Vroeger gold er in de galeriewereld een ongeschreven regel dat kunstwerken boven de tienduizend gulden moeilijk verkoopbaar waren. Mijn ervaring is dat die bovengrens nu niet meer bestaat.''

Ellen de Bruijne Projects is een goed voorbeeld van een galerie die inspeelt op de wensen van jonge kunstenaars. Het afgelopen jaar presenteerde de galeriehoudster niet alleen moeilijk verkoopbare kunstvormen als video-installaties, maar organiseerde ze ook projecten op locatie, zoals het veelbesproken dating-project van kunstenaar Otto Berchem in supermarkt Lindeman. ,,Ik streef naar een mengvorm. Ik wil niet alleen een winkel drijven, maar ook een podium bieden voor onafhankelijke kunstprojecten'', aldus De Bruijne. De komende maanden zal ze enkele tentoonstellingen organiseren in samenwerking met Diana Stigter, voorheen galeriehoudster van de Bloom Gallery.

Er zijn meer galeries die hun krachten hebben gebundeld. Verreweg het wonderlijkst is de nieuwe combinatie van de behoudende Galerie Espace en het vooruitstrevende Metis. In het pand van Espace kan de bezoeker binnenkort zowel nieuwe media als traditionele schilderkunst aantreffen. Ron Lang, ex-werknemer van Galerie Singel 74 en nieuwe compagnon van Metis, wijt de vele nieuwe samenwerkingen aan de toegenomen internationale activiteiten van de galeries. ,,Steeds meer galeriehouders werken samen met buitenlandse galeries of kunstenaars. Dat kost tijd'', zegt hij. ,,Bovendien worden kunstbeurzen steeds belangrijker. Het is daardoor haast onmogelijk geworden om een galerie in je eentje te runnen.''

Voor Anneke Oele was de grote rol die de beurzen zijn gaan spelen een van de redenen om te stoppen: ,,Ik ben veel te eigenwijs om met anderen samen te werken. Maar als galerie kun je niet meer om de kunstbeurzen heen. Daar wordt het grote geld verdiend. Veel kunstkopers hebben geen tijd meer om zich rustig te oriënteren en zien liever in één keer een compleet overzicht van het aanbod. De reguliere galerieruimte is, tussen alle activiteiten voor kunstbeurzen door, eigenlijk niets meer dan een heel duur kantoor.''