Een Spaanse kolonel komt uit de kast

Een ijzige stilte ontmoette luitenant-kolonel José María Sánchez Silva, toen hij afgelopen maandag op kantoor verscheen. Niemand waagde het onderwerp aan te snijden, afgezien van enkele gelijkgeaarde collega's die hem angstig verzochten voortaan afstand te bewaren. Een enkeling liet via-via weten dat hij bewondering voor Sánchez had.

Het leven van luitenant-kolonel José María Sánchez (49), juridisch specialist bij de landmacht, is sinds vorig weekeinde niet meer hetzelfde. Saluerend, in uniform met drie decoraties op de borst gespeld, stond de kolonel pontificaal afgebeeld op de cover van Zero, Spanjes glossy homoblad. Binnenin meer foto's, een interview en een artikel van Sánchez waarin hij met het wetboek in de hand beargumenteerde dat het Spaanse leger op geen enkele manier homoseksuelen binnen zijn rangen kan en mag discrimineren.

De tengere kolonel was het zat, zo verklaarde hij tegenover kranten en televisie die zich massaal op zijn coming out stortten. Zat van de vette macho-grappen op zijn werk aan, zat van de opmerkingen achter zijn rug, zat om een dubbelleven te leiden. Hij heeft zijn loopbaan goeddeels achter de rug, maar hoopt dat zijn stap een steuntje in de rug zal zijn voor een jonge generatie homoseksuelen die kiezen voor een carrière in het leger. ,,Het lijkt me een gezond signaal dat de zaken zich normaliseren als een militair van hoge rang zichzelf homoseksueel verklaart'', aldus de kolonel.

Een moedig man, deze kolonel, want hoewel er de afgelopen twintig jaar veel ten goede is veranderd, staat het Spaanse leger nu niet direct bekend als een bastion van tolerantie. Homoseksualiteit heeft altijd een belangrijke rol gespeeld in de Spaanse samenleving, maar altijd volgens het vaste mediterrane recept van achterkamertjes en fluisterende discretie. Zolang de buren, het kantoor en vooral de familie het maar niet wisten, of beter gezegd, maar niet zagen, was er veel mogelijk. Geaccepteerd was hooguit de travestie, die hypocriete vorm van zelfbevestiging dat het hier een vermakelijk en ongevaarlijk fenomeen betrof.

De eerste coming out van een hoge militair is niet los te zien van de stormachtige ontwikkeling die de homo-emancipatie in Spanje doormaakt. Acteurs en presentatoren verklaarden zich het afgelopen jaar plotseling homoseksueel, een zaak die tot dusver was voorbehouden aan een enkeling, zoals de schrijver Terenci Moix en een politicus van socialistische huize. De primeur op tv had ballet-directeur Nacho Duato. Zelfs in Al salir de clase (Bij het uitgaan van de klas), een populaire Spaanse jeugdserie dook een homoseksuele scholier op die het aanlegde met een andere jongen.

Het was moeilijk voor te stellen voor wie vijf jaar geleden in Madrid de eerste homomars bijwoonde. Een treurige bedoening was dat, waarbij een handjevol demonstranten achter een feestkar aansjokte. Nee, dan de mars van begin juli dit jaar. Van het Retiro-park tot aan de Puerta del Sol, een traject van ruim een kilometer, stroomde het vol met een uitzinnige carnavalsstoet van wel honderdduizend deelnemers. Een man verkleedt in klassieke priesterhabijt liep jammerend en tot God biddend tussen de schaars geklede zondaars. Vijf dagen lang was het feest geweest in Chueca, de Madrileense wijk die zich de afgelopen jaren tot het epicentrum van de homo-boom ontwikkelde.

Zoals wel vaker het geval in Spanje, kunnen de zaken plotseling een radicale keer nemen, opperde ik tegen mijn vrienden van de zwemclub, terwijl we door het feestgewoel van Chueca kuierden. Misschien wel, antwoordde Rául, maar wat we hier in dit beschermde getto laten zien, dat durft maar een enkeling thuis of op zijn werk. Individueel staan we nog niet zo sterk als jullie in het noorden.

Een kleine inventarisatie leerde dat hij gelijk had. Weinigen hadden zich openlijk homoseksueel verklaard tegenover hun ouders. Op het werk lag het ook niet makkelijk. De arts in onze zwemclub had het gewaagd zich in zwembroek op de voorpagina van het blaadje van de lokale homo-organisatie te presenteren. Welwillende collega's hadden net op tijd de complete oplage in de ziekenhuiswinkel op kunnen kopen. Herkenning had maar moeilijkheden gegeven met de artsen die lid zijn van Opus Dei, de reactionair-katholieke lekenbeweging die nog steeds zijn invloed kan doen gelden.

Het roept veel herkenning op, de homostrijd in Spanje. Aloude discussies of het nu wel zo'n emancipatoir idee is om met een carnavalsstoet van relnichten door de stad te trekken. Integratie of juist niet. De eerste wetgevingen op het gebied van samenlevingscontracten. Gesteggel over voogdijschap en adoptie. Stappen in een proces van normalisering, zoals kolonel Sánchez goed begrepen heeft. Spanje wacht met spanning op de politici, rechters, artiesten en sporters die zijn voorbeeld zullen volgen.