Een populist aan de oliekraan

Niet toevallig rijzen de olieprijzen de pan uit, nu president Hugo Chávez van Venezuela aan het roer van de Opec staat: `Dit is de nieuwe wereldorde'.

,,Chávez gáát naar Bagdad, of hij nu per step of kameel moet'', reageerde de Venezolaanse regering op de kritiek van de Verenigde Staten, toen president Hugo Chávez vorige maand een bezoek aan Saddam Hoessein bracht.

,,Niemand is de politieagent van de wereld. Dus heeft niemand zich ermee te bemoeien waar Chávez wel of niet naartoe reist.'' De VS, die het bezoek `buitengewoon irritant' hadden genoemd, werden flink om de oren geslagen door het nieuwe populistische fenomeen van Latijns Amerika. De VS moesten eens ophouden te doen of ze baas van de wereld zijn. En ook maar eens nadenken over hun eigen `miserabele bondgenootschappen' zoals met dictator Pinochet, de Indonesische Suharto of de Nicaraguaanse Somoza. ,,Niemand hoeft ons hier lesjes democratie te geven.''

Het is de Zuid-Amerikaanse Chávez en niemand anders die de afgelopen anderhalf jaar het vuurtje binnen de olieproducerende landen (Opec) heeft opgestookt: de oliekraan moest minder hard stromen, want de prijzen moesten omhoog. Bij zijn aantreden als president anderhalf jaar geleden zat Venezuela in één van de ergste recessies uit de geschiedenis. De olieprijs zat op een dieptepunt van 9 dollar per vat. Nog steeds leeft tachtig procent van de bevolking onder de armoedegrens. Hoe anders kan Chávez zijn messiaanse beloften van `gratis onderwijs, huisvesting en gezondheidszorg voor elke sloeber' waarmaken dan via het opdrijven van de olieprijs?

Al meer dan dertig jaar is Venezuela de belangrijkste olieleverancier van de VS. Als een lakei van Amerika heeft Venezuela altijd de rol van spelbreker binnen de Opec gespeeld. Door consequent de productiequota te overschrijden, en veto's op prijsverhogingen te zetten, was Venezuela de pion van het Westen voor de verzwakking van de Opec.

Dit veranderde radicaal toen de linkse paratrooper Hugo Chávez in 1999 de harten van de armen stal. Met zijn `vreedzame revolutie' in Venezuela pleit de voormalige couppleger voor een revanche van de bezitlozen. De armen zijn er met alle privatisering en liberalisering `geen steek op vooruit gegaan' meent Chávez: ,,Het tijdperk is aangebroken voor een nieuwe orde in de wereld'', zei hij onlangs op de topconferentie van Zuid-Amerikaanse presidenten in Brazilië. Chávez ziet zichzelf als de nieuwe Messias van Latijns Amerika.

Ook mondiaal heeft hij zijn ambities: een spreekbuis zijn voor de armen en de macht van Amerika inperken. Welk platform is daar voor een Venezolaan beter geschikt voor dan de Opec? ,,De Opec is niet de duivel die de rijke landen ervan proberen te maken'', zei Chávez aan het einde van zijn reis door de elf lidstaten vorige maand.

Bij zijn bezoek aan Libië noemde hij Gaddafi een `voorbeeld voor de strijd voor de vrijheid en de zelfbeschikking van volken'. In de gezamenlijke persconferentie waren de leiders het er volledig over eens dat de Opec-landen in staat zijn `de arm op de rug van de rijke landen te draaien', en de olieprijzen hoog te houden. ,,De prijzen zijn niet hoog maar eerlijk, omdat ze de ontwikkeling van onze volken mogelijk maken'', zei Chávez onder luid applaus van Gaddafi naast hem.

Niet minder opzichtig was Chávez' bezoek aan Irak. Hij was de eerste gekozen regeringsleider sinds de golfoorlog tien jaar geleden die bij Saddam Hoessein op bezoek ging. De `hooggeëerde excellentie Chávez' moest over land van Iran naar Bagdad reizen, omdat de Verenigde Naties vliegen naar Irak verbieden.

Eenmaal geïnstalleerd aan de zijde van Saddam waarschuwde Chávez Saoedi-Arabië zijn quota niet te overschrijden: ,,Als iemand het akkoord breekt wordt de situatie heel, heel gevaarlijk.''

Nagelbijtend kijken de VS – en in mindere mate ook Europa – naar de sprongen van Chávez. Zeker nu de olieprijzen de pan uit rijzen, zou Amerika wel eens geneigd kunnen zijn ,,te reageren op Chávez zoals vroeger op Fidel Castro'', zegt de Latijns-Amerika-specialist van het Amerikaanse Enterprise Institute. ,,Chávez provoceert de Amerikaanse regering'', stelt Mark Falcoff. ,,Hij slaat ons recht in het gezicht, maar wij hebben besloten te doen of het niks bijzonders is.'' Volgens Falcoff proberen de VS uit alle macht met Venezuela niet dezelfde fouten te maken als met Cuba. ,,Wij hebben de olie van Chávez nodig, en hij onze dollars.''

Daarbij komt dat Chávez, ondanks zijn ronkende retoriek, nog met geen vinger aan de belangen van de buitenlandse oliemaatschappijen in Venezuela komt. ,,Het belang van de westerse automobilist is goedkope benzine in zijn tank'', zegt de Amerikaanse expert. ,,Maar dat van de Amerikaanse regering is uiteindelijk een constante en stabiele toevoer van olie.''

Het plan dat Chávez op de komende topconferentie van Opec-leiders eind september in Caracas zal voorleggen is dat van een `bandbreedte' voor de olieprijzen tussen minimaal 22 dollar en maximaal 28 dollar per vat. Falcoff: ,,Als Venezuela kan bijdragen aan een stabiele prijs van rond de 25 dollar per vat, dan hoor je de Amerikanen niet piepen.''