Diplomatieke praatfabriek formuleert nieuwe ambities VN

De grootste vergadering van regeringsleiders en staatshoofden ooit gehouden eindigde gisteren met een reeks goede voornemens. New York was het toneel van bilateraaltjes, mini-toppen, en vooral veel hartekreten, maar leiden al die woorden ook tot daden?

Wereldleiders huisvesten is geen sinecure. Het Waldorf-Astoria hotel op Park Avenue in New York legde de afgelopen drie dagen tijdens de Millennium Top meer dan dertig staatshoofden en regeringsleiders te slapen, en dat betekende dat de gastronomische service naar wereldklasse moest worden opgeschroefd: China, India en Malawi vlogen hun eigen koks in, inclusief bestek en wokpannen. Wilden de heren leiders comfortabel en veilig kunnen telefoneren, emailen en faxen? Geen probleem: technici installeerden een apart high-tech telefoonnetwerk met zeven kilometer kabel.

Behalve logistieke folklore was er op 's werelds grootste diplomatieke bazar natuurlijk ook extreme beveiligingsparanoia: als op drift geraakte wielerpelotons zoefden de karavaans met leiders door plotsklaps afgesloten straten af en aan naar het hoofdkwartier van de Verenigde Naties, met dit verschil dat het publiek achter de hekken niet applaudiseerde.

Behalve de 155 regeringschefs, van wie achttien het stempel van `hoog risico' droegen, was eigenlijk niemand in de omtrek gevrijwaard van controle of oponthoud: van Tony Blairs rechterhand en spin doctor Alastair Campbell, die bij de zaal van de Veiligheidsraad tijdelijk werd tegengehouden, tot en met de drie latino's, die buiten op 400 meter afstand een plastic container moesten openen voor een beveiligingsbeambte, die zijn hoofd weer snel afkeerde van de inhoud: een venijnig dampende berg chili con carne.

Al deze tafereeltjes verbleken bij de echte krachttoer: wereldleiders bewegen tot verandering. Zal deze mammoettop, met 190 toespraken, vier rondetafelconferenties, honderden bilaterale gesprekken en minitoppen en een duizelingwekkende hoeveelheid hartekreten, de VN versterken voor de 21e eeuw? Leiden al die woorden tot daden in een toch al diffuse wereldorde – met Amerika als enige maar soms terugdeinzende supermacht – die moeite heeft om eensgezind op te treden, tegen armoede, aids en een golf van regionale conflicten? Of worden alle gepolijste betogen voor een universele aanpak alweer snel overvleugeld door nationale belangen?

In de marge van de top slaagde de Amerikaanse president Clinton er niet in een doorbraak te bereiken in het vredesproces in het Midden-Oosten, maar kreeg hij wel een eerst ontkende, later toegegeven handdruk van de Cubaanse leider Castro. De Russische president Poetin reeg als nieuwkomer drie dagen lang de ene ontmoeting aan de andere om zo snel mogelijk al zijn collegaleiders te leren kennen.

Volgens de rechterhand van VN-chef Kofi Annan, Shashi Tharoor, is de top ,,een groot succes, op basis van wat we gehoord hebben van de leiders''. ,,Zij hebben veel met elkaar gesproken en belangrijke verklaringen aangenomen. Om zoveel leiders te kunnen spreken zou je normaal 18 maanden nodig hebben om de wereld rond te reizen, nu kon het in drie dagen tijd. Deze top geeft een nieuw momentum en een nieuw doel aan de organisatie'', zegt Tharoor.

De slotverklaring die de 189 lidstaten gisteravond aannamen, noemt ,,als centrale uitdaging'' dat ,,globalisering een positieve kracht wordt voor alle volkeren in de wereld''. De verklaring bevat een reeks ambitieuze en concrete maatregelen, geënt op een actieplan voor de 21e eeuw van Annan.

Het jaar 2015 is een richtpunt: dan moet het aantal mensen ruim een miljard – dat moet rondkomen van minder dan een dollar per dag, van honger sterft of geen schoon water kan gebruiken, zijn gehalveerd; dan moeten alle kinderen basisonderwijs kunnen volgen, sterftecijfers van moeders en kinderen met driekwart en tweederde zijn verminderd en de verspreiding van aids zijn gekeerd. De gisteren aangenomen resolutie doet aanbevelingen over de gehele linie van de VN: van betere klimaatbeheersing, tot meer computers voor arme landen en betere vredeshandhaving.

In de komende jaren zal deze waslijst alsook een apart pakket aanbevelingen voor ingrijpende professionalisering van de VN-vredeshandhaving moeten worden uitgewerkt in grotere en kleinere comités van de VN. Het gevaar dat veel zal verzanden in deze grootste praatfabriek op aarde en de molen van nationale belangen is altijd aanwezig. Maar zoals Kofi Annan deze week zei: er zal toezicht op de uitvoering volgen.

Annan zal niet nalaten de leiders te herinneren aan hun beloften van deze week. ,,U heeft de mogelijkheid om de levens van zes miljard mensen te veranderen'', zei hij woensdag. Hij zal gebruik maken van zijn statuur: anders dan zijn voorganger Boutros-Ghali is hij populair bij alle lidstaten. Annan, met een jarenlange ervaring in de stroperige VN-organisatie, is volgens veel diplomaten een beter bestuurder en klokkenluider dan Boutros.

Onder Boutros lagen de VN bij de vorige mammoettop in 1995, ter gelegenheid van het vijftigjarig bestaan, min of meer in coma door de debacles met vredesmissies in Bosnië, Rwanda en Somalië. Die top legde vooral verdeeldheid bloot. Nu vijf jaar later houden de regionale conflicten nog steeds aan, maar is de diagnose gesteld: de lidstaten beseffen nu beter dat het anders moet en wat er moet verbeteren. De VN zijn ontwaakt uit hun coma en geconcentreerd op herstel. Die gerichtheid op de problemen klonk deze week door in de toespraken: aandacht voor Afrika – meer dan ooit op de agenda op de VN –, armoedebestrijding, vredeshandhaving en de samenhang tussen deze problemen waren de dominante thema's.

Natuurlijk is de verdeeldheid niet weg: China en Rusland bleven donderdag tijdens een historische zitting van de Veiligheidsraad over vredeshandhaving erop hameren dat lidstaten zich niet moeten mengen in de interne zaken van andere landen. Maar tegelijkertijd stemden zij wel mee met een resolutie voor robuustere vredesmissies en voor de ontwikkeling binnen de VN van ,,samenhangende en geïntegreerde strategieën om de wortels van conflicten, inclusief hun politieke en economische dimensies, aan te pakken''. Een VN-diplomaat: ,,Wie dacht dat wij hier in een paar dagen de wereld veranderen, is naiëf. Maar we moeten ook niet cynisch doen. Het zijn kleine stapjes, die misschien samen een grote stap vormen. Het gaat sluipend.''

Veel zal de komende jaren afhangen van blijvende politieke wil en van het leiderschap van de VS, met een schuld van 1,7 miljard dollar de grootste wanbetaler bij de VN. Intussen is het afwachten of de langetermijnagenda van de VN niet zal worden ingehaald door de accelerende geschiedenis, met nog meer brandhaarden en crises. Zo blijven de VN ook het komende decennium laveren tussen hoop en onzekerheid.