Van Hees: veel vijanden, weinig vrienden

Onmin met alle PvdA-geledingen leidde tot de val van PvdA-voorzitter Van Hees.

De rijen hebben zich gesloten, gisteravond aan de Amsterdamse Herengracht op het partijbureau van de PvdA. Mariëtte Hamer is waarnemend partijvoorzitter tot maart volgend jaar, wanneer het PvdA-congres een nieuwe voorzitter kiest. Marijke van Hees, afgelopen dinsdagavond afgetreden, blijft bestuurslid, ,,onder het mandaat dat zij in februari 1999 van het congres heeft gekregen'', zo valt te lezen in een gisteravond uitgegeven verklaring. Lees: we kunnen haar, formeel bezien, niet op de keien zetten maar ze is op een zijspoor geschoven.

Het vroegtijdige vertrek van Marijke van Hees is niet het gevolg van verstoorde verhoudingen met politiek leider Kok en fractieleider Melkert. Het zijn niet de gewestelijke bestuurders die Van Hees hebben laten vallen. Het is geen coup van `jonge honden' in het partijbestuur die de doorslag heeft gegeven. Het was een slechte relatie met àlle geledingen van de PvdA die het abrupte einde van Van Hees' voorzitterschap heeft veroorzaakt. Deze voedingsbodem van wijd vertakte onmin en onrust heeft de vijf leden tellende top van het partijbestuur zwaar onder druk gezet. Marijke van Hees is onder die druk bezweken.

Wat zich de afgelopen maanden precies heeft afgespeeld tussen Van Hees, de twee vice-voorzitters (Hamer, Pinto Scholtbach), de penningmeester (Van Ingen Schenau) en de secretaris (Labruyere) is slechts in zeer kleine kring bekend. Die kring zwijgt daarover vooralsnog. Uit tweede hand valt te vernemen dat het lot van Van Hees uiteindelijk is bepaald door regelrechte ruzie tussen voorzitter Marijke van Hees en vice-voorzitter Mariëtte Hamer. Waar Van Hees en Hamer aanvankelijk `twee handen op één buik waren', was het bondgenootschap aan het begin van deze zomer abrupt voorbij. ,,Een ordinaire zusterruzie'' zou het zijn geweest. ,,Verstoorde verhoudingen tussen die twee'' wordt in neutralere bewoordingen ook wel gezegd.

Over de directe aanleiding van de ruzie valt weinig te vernemen. Vaststaat dat Hamer zich de afgelopen zomermaanden krachtig heeft ingezet om het PvdA-bestuur te ontdoen van Marijke van Hees. Samen met het Groningse bestuurslid Tjeerd van Dekken heeft zij gepoogd een bestuursvergadering zonder Van Hees bijeen te roepen op donderdag 31 augustus. De poging mislukte doordat diverse bestuursleden dit spel niet wilden meespelen. Gekozen werd voor een koninklijker weg, waarbij de volledige partijtop bijeen zou komen op maandagavond 4 september. Organisatie-adviseur Hans Andersson deed op die avond verslag van zijn conclusies na gesprekken met de leden van het dagelijks bestuur, waarmee hij twee weken eerder op verzoek van het bestuur was begonnen.

Dat Marijke van Hees zou moeten opstappen, stond maandagavond al vast. Een tweede vergadering, gisteravond, was geagendeerd om Van Hees in stilte haar taken te laten overdragen, waarna de PvdA haar aftreden als één pijnlijke ingreep naar buiten had willen brengen. De onbeheersbare publiciteit waarvoor de partijtop vreesde, barstte echter dinsdagavond los, toen duidelijk werd dat het weekblad Vrij Nederland de val van Van Hees zou aankondigen. Van Hees raakte daardoor twee dagen eerder haar functie kwijt dan de bedoeling was.

Over voorzitter Marijke van Hees wordt zowel in het partijbestuur als in de Tweede-Kamerfractie zonder enige warmte of compassie gesproken. Ze schoot tekort in bestuurlijk en in sociaal opzicht. Vergaderingen onder leiding van Van Hees bleven vaak hangen in onduidelijke afspraken en verwarring over de te volgen koers. Tot verbazing van veel fractieleden was ze vaak en nadrukkelijk aanwezig bij de fractie in Den Haag. Tot afkeer van veel gewestelijke bestuurders was ze onvoldoene zichtbaar voor de afdelingen in het land. Marijke van Hees maakte, net als voorganger Felix Rottenberg, ,,veel vijanden'', zegt een fractielid, ,,maar in tegenstelling tot Rottenberg maakte ze geen vrienden''.

Of de PvdA met waarnemend voorzitter Mariëtte Hamer beter af is dan voorzitter Marijke van Hees blijft intussen de vraag. Ook Hamer beschikt niet over de `sociale charme' waarin Van Hees onder meer tekortgeschoten zou zijn. Ze is een klassieke PvdA-vertegenwoordiger die alle echalons van de partij heeft doorlopen: actief in haar afdeling Maassluis, in de Rooie Vrouwen, in het partijbestuur en sinds 1998 in de Kamer. Ze speelt, als Kamerlid/voorzitter, een dubbelrol waarmee de achterban van de PvdA ten tijde van Karin Adelmund al grote moeite had. In de Tweede-Kamerfractie waren deze week eveneens stevige bezwaren tegen deze bundeling van macht te vernemen. En ook de taakopvatting van Hamer riep onder partijgenoten al eerder irritatie op. Het feit dat Hamer in het partijbestuur aanwezig bleef bij de weging van de kandidatenlijst voor de Kamerverkiezingen van '98, waarop zij zelf voorkwam, werd ongepast gevonden. Ze belandde daarop uiteindelijk op een 24ste plaats, hoger bijvoorbeeld dan senior-Kamerlid en partijvoorzitter Jeltje van Nieuwenhoven.

Marijke van Hees is weg, Mariëtte Hamer vervangt haar, maar het ongemak in de PvdA is vooralsnog niet verdwenen. Veelzeggend is dat het partijbestuur in zijn brief van gisteravond met zoveel woorden meent te moeten uitspreken dat het alle aandacht concentreert op ,,een vitale, veelzijdige en democratische partij''.