Actieve necrofilie

Over Gérard de Nerval, Frans schrijver en dichter (1808-1855), gaat het verhaal dat hij 's ochtends uit wandelen ging met een kreeft. Hij had het dier aan een touwtje. Een lange wandeling kan het niet geweest zijn. Wie wel eens een kreeft in zijn element, in de dierentuin of in het aquarium van een visrestaurant heeft zien lopen, weet dat het langzaam gaat. Buiten het water moet hij het volle gewicht van zijn scharen, inwendige en pantser op zijn dunne poten torsen. Stelt u zich voor dat u op de planeet Jupiter de honderd meter horden moet lopen. Zo ongeveer zal een kreeft zich voelen, op de Parijse boulevards.

Waarom deed Nerval dat? Als hij het nu zou doen, zou je meteen denken dat hij een performance had verzonnen waarmee hij op de televisie wilde. Maar dit was in de eerste helft van de 19de eeuw en hij was geen gemiddeld mens dat we ervan kunnen verdenken, zich toe te leggen op gemiddelde gimmicks. Dat zou een projectie van het heden in het verleden zijn. Hij had een ingewikkelde geest, was zeer rusteloos, misschien manisch-depressief en heeft zelfmoord gepleegd. Onthouden we ons van een oordeel over zijn besluit om met de kreeft te gaan wandelen, en blijven we bij ons medelijden, desnoods solidariteit met het dier.

De tijden veranderen. Tot 1886 vermaakten de Jordaners in Amsterdam zich met het `palingtrekken', in de geschiedenisboekjes bekend als `een wreed volksvermaak'. Over de gracht werd een touw gespannen, daaraan werden levende palingen gebonden. De Jordaners voeren er onderdoor en probeerden de vissen eraf te trekken. Het gemeentebestuur verbood het verzetje. Het was in een tijd van crisis, werkloosheid, armoe. De maatregel werd niet gepikt. Opstand: het Palingoproer. Het leger kwam erbij, schoot 26 Jordaners dood. Wreed en absurd is de geschiedenis. Met het palingtrekken was het afgelopen.

Betrekkelijk lang zijn de dieren lichamelijk in kunst en vermaak met rust gelaten. Nog altijd worden stillevens geschilderd, films en reportages over slachthuizen gemaakt, maar de dieren worden niet ten behoeve van de kunstenaar doodgemaakt. Op de kermis is geen vlooientheater meer. Er is zelfs al een generatie die niet meer weet wat een vlooientheater is. (De vlooien waren met fijn zilverdraad voor koetsjes en karretjes gespannen en trokken die voort, waarna ze op de arm van de eigenaar hun beloning kregen). Een paar weken geleden is nog opschudding ontstaan over het `zwientje tikken': mannen die varkens achterna zaten. De kenners van de sport konden bewijzen dat de varkens nog meer plezier hadden dan de mensen.

Toen kwam op de Biennale van Venetië een paar jaar geleden een Japanner die in een terrarium een insectenkolonie liet sterven, of iets van overeenkomstige weerzinwekkendheid. Het gemeentebestuur greep in. Daarna, in Brooklyn de Insect-o-cutor, een installatie vol vliegen die, in aanraking komend met een bepaald apparaatje, uit artistieke overwegingen worden geëlektrocuteerd. Het is van Damien Hirst, de diepzinnigste kwiebus van de vorige eeuw. Nog meer kunstenaars maakten naam, door hun werk met plakjes vleeswaren te behangen, enz. Mij dunkt, het zijn allemaal tekenen die erop wijzen dat de actieve necrofilie in de kunst toeneemt.

Nieuwe bevestiging. In de Volkskrant van 6 september staat een kritische beschouwing van Erik Hagoort, over de ééndagsexpositie van William Speakman in het Jaarsbeursgebouw, Utrecht. Speakman heeft een `slachttafel' verzonnen waarop vissen aan hun eind komen. Ik citeer Hagoort: `De kok rijgt de spartelende baars aan een vlijmscherp mes, juist onder de kiewen om te voorkomen dat hij het loodje legt. De flanken worden losgesneden, gecoupeerd en over de vis gedrapeerd. (-) Pas na een kwartier hijgen en slikken blaast het beest de laatste adem uit.' Deze openbare moord heet Beauty is Perfection. De voorstelling wordt via bemiddeling van de Stichting Cheap gesponsord door messenfabrikant Zwilling J.A. Henckels. `Wie houdt hier nu eigenlijk wie voor de gek?' aldus Hagoort tot slot.

Zoals de lezer zal begrijpen, en zoals ik vaker heb geschreven: aan het maken van kunst kan geen leven worden opgeofferd, niet van een vlieg, niet van een vis, niet van een mens. Het zou goed zijn als Speakman eerst zelf eens een baars maakte, voor hij andermans kok het commerciële mes erin liet steken. Speakman is a major league asshole, zou George Bush jr. zeggen. Onthoudt de naam voor het geval u kunstzinnig een vis wilt vermoorden: Zwilling, voor actieve artistieke necrofilie.