Tem de tijger

Gracieus heffen zij hun armen, nauwelijks merkbaar draaien ze om hun as en duwen traag de lucht voor zich uit. De bewegingen van het Tai Chi zijn zo miniem dat je denkt, dit kan een kind in vijf minuten leren. Je hebt ruim de tijd om alles in je op te nemen en na te doen. Maar al kijkend dringt opeens een merkwaardige incongruentie tot de kijker door: het hele lichaam van de Tai Chi-beoefenaar lijkt tegelijkertijd in rust én in beweging. Heb je de trage cirkel van een hand door de lucht gevolgd, is daar opeens een been geheven. Concentreer je je op het voetenspel, dan lijken de armen een onnavolgbare macramé te spinnen.

Ze hebben terecht de naam schilderachtig te zijn. In menig reisgids van een Aziatisch land staat vermeld waar de toerist de beoefenaren van Tai Chi, een oude uit China afkomstige bewegingsleer, in actie kan zien. Ga bij het krieken van de dag naar het meer, of zorg dat je bij het opgaan van de zon op het strand bent en geniet van hun bewegingsspel.

Ook in Nederland neemt de interesse voor Tai Chi toe. Vorige week donderdag is in het Amsterdamse Bos een vitaminepreparaat geïntroduceerd in samenwerking met de WuShu Academie Amsterdam. Annonces in huis-aan-huisbladen nodigden de lezer uit deel te nemen aan een gratis Tai Chi-les. Wie ooit heeft gezien hoe oude, breekbare Chinezen deze bewegingen in de ochtendmist of de avondschemering uitvoerden, weet hoe indrukwekkend dat kan zijn.

Het is moeilijk te zeggen wat Tai Chi is. Is het een sport, een gezondheidsleer, veredelde ochtendgymnastiek, een krijgskunst voor pacifisten of dansend yoga? De beoefenaren dompelen zich in geheimtaal en spreken van ying en yang, levensenergie en chigong. Zij zeggen te streven naar harmonie tussen lichaam en geest. Mensen die zich de vraag stellen: wat is `geest', of: `hoe meet je levensenergie?', krijgen geen antwoord. Boeken over Tai Chi bieden ook weinig helderheid. Er staan onveranderlijk bewegingspatronen in afgebeeld met namen in de trant van: `de witte kraanvogel spreidt zijn vleugels'; `de witte slang draait zijn lichaam en spuwt gif'; `tem de tijger-stand' of `de gouden haan staat op één poot'. Voor de scepticus lijkt Tai Chi op een esoterisch gebed met armen en benen. Of, zoals een collega zei: aerobics voor slakken.

Op een veldje in het Amsterdamse Bos waren vorige week, op een zonovergoten namiddag, weinig oude Chinezen te zien, wel was er ijle Chinese snaarmuziek te horen. De circa honderd mensen die aan de gratis les meedoen, krijgen een wit T-shirt uitgereikt van de importeur van het voedingssupplement, een vitaminepreparaat met ginseng-wortel extract. Het middel zorgt, zegt een van de pr-medewerksters, net als Tai Chi voor een `juiste balans' tussen, inderdaad: `lichaam en geest'.

Een kale man met bril, in zwarte broek en gehuld in een wit jak met wijde mouwen, rekt zich ongegeneerd uit. Een jonge man in trainingspak bespreekt met iemand een beweging die hij steeds herhaalt. Meer dan negentig procent van de trainees is etnische Nederlander, met een lichte oververtegenwoordiging van vrouwen boven de veertig.

Op een podium klimt een getinte man met stekeltjeshaar. Achter hem klikken Leica`s, worden digitale camera's in stelling gebracht en een jongen trekt zijn leatherman om aan een microfoon te sleutelen. Vanuit de soud & vision-wagen wordt de volumeknop omgedraaid en terwijl de Chinese snaren worden beroerd, geeft sifu Eleonor zijn Tai Chi-uitvoering. Na zijn solo begint de les.

Bijna alle bewegingen van ranke, slanke en lenige mensen zijn mooi om te zien. Zonder onwelwillend te willen zijn, de meeste lesnemers die namiddag waren niet slank, rank of lenig en met de balans wilde het ook vaak niet lukken. Een man van middelbare leeftijd beweegt alsof hij midden in de nacht het nachtkastje wil openen in de wetenschap dat ergens op de grond de kat slaapt. Een dikke man in pitbull-smoking vermorzelt denkbeeldige aanvallers en achter hem valt een vrouw lachend om. De overgave waarmee men de leraar of sifu volgt, is echter bewonderenswaardig.

Tai Chi kán mooi zijn om te zien en de gebaren van een meester oefenen een onmiskenbare aantrekkingskracht uit. Maar wanneer ik vanavond, voor de spiegel, ga proberen `de staart van de zwaluw te pakken', zorg ik wel dat de deur is gebarricadeerd.

Kijk in De Gouden Gids onder sportscholen of zoek op internet naar `tai chi'.