Opvliegers? Consulente weet raad

Nieuw in hulpverleningsland: overgangsconsulentes bieden hulp aan vrouwen in de overgang.

Lang grijs haar, strakke broek en roodgelakte tenen in slippertjes met een hakje. Vijfenvijftig jaar oud. Uit haar tas haalt ze twee potten met pillen. Gekocht bij de drogist om haar opvliegers in toom te houden. Maar nu is ze even klaar met zelfdokteren en wil ze graag een advies van de overgangsconsulente. Haar klachten: opvliegers, huilbuien, bij vlagen vergeetachtig en pijn in de gewrichten. En niet onbelangrijk: ,,Mijn libido is weg. Ik vraag me af of dat weer terugkomt.''

,,Het is een natuurlijk proces wat jij doormaakt'', zegt Inez Dirkzwager, die deze week haar praktijk als overgangsconsulente aan de Marnixstraat in Amsterdam heeft geopend. Ze spreekt over een ,,zak met eitjes'' waarmee elke vrouw wordt geboren en legt uit hoe die zorgen voor de productie van het vrouwelijk hormoon oestrogeen. Als de eitjes in de loop der jaren opraken, moet het lichaam zich aanpassen aan een lager oestrogeengehalte. En dat heeft zijn invloed op onder meer hart en bloedvaten, botten, hersenen en urinewegen. ,,Het wordt wel weer beter'', zegt Dirkzwager, ,,al zal het nooit meer zo zijn als daarvoor.''

Dirkzwager is verbonden aan de organisatie Care for Women die drie jaar geleden begon als een groep vrijwilligers die voorlichtingsbijeenkomsten gaven aan vrouwen in de overgang. Maar na elke bijeenkomst bleek de individuele honger van vrouwen naar informatie zo groot, dat het idee ontstond speciale praktijken op te richten voor overgangsklachten. Care for Women bestaat nu uit gediplomeerde verpleegkundigen die zich na hun opleiding hebben gespecialiseerd in zorgverlening aan vrouwen in de overgang. Gisteren openden door heel het land twintig overgangsconsulenten een praktijk, eind volgend jaar moeten dat er honderdvijftig zijn.

In Nederland zijn momenteel meer dan een miljoen vrouwen in de overgang. Uit onderzoek is volgens Care for Women gebleken dat ongeveer tachtig procent van deze vrouwen last heeft van overgangsklachten. Van deze vrouwen zegt 33 procent de klachten als zo ernstig te ervaren dat ze er echt ziek van zijn.

Maar eeuwenlang zijn vrouwen zelfstandig door de overgang gekomen, waarom nu dan opeens die behoefte aan gespecialiseerde hulp? Dirkzwager: ,,Vrouwen kunnen het zich niet meer permitteren. De maatschappij is gericht op jong zijn, op 24 uur fris en vrolijk wezen. Je hoeft als vrouw van rond de vijftig niet te rekenen op begrip als je een dag niet volop kan meedraaien, omdat je drie keer per nacht je lakens hebt moeten verschonen door het transpireren. Je kunt ook moeilijk een representatieve functie uitoefenen als op elk moment van de dag je haar opeens kan gaan plakken van het zweet.''

Werkende vrouwen kunnen volgens Dirkzwager extra last hebben van overgangsklachten, omdat stress een negatieve invloed heeft op de aanmaak van oestrogeen. In de overgang nemen de bijnieren de aanmaak van oestrogeen over, maar als die al bezig is met het produceren van adrenaline houdt dat op. ,,Bovendien zijn vrouwen mondiger geworden'', zegt Dirkzwager. ,,Zie het als een nasleep van de emancipatie, ze willen grip op hun leven hebben, dus ook op hun lichaam.''

De overgangsconsulente legt onder meer uit wat vrouwen precies te wachten staat, geeft voedingsadviezen en bespreekt voor- en nadelen van behandelmogelijkheden met hormonen of natuurlijke middelen. Het daadwerkelijk voorschrijven van hormonen blijft een zaak van de huisarts. Care for Women is inmiddels met de zorgverzekeraars aan het onderhandelen om de middelen voor vrouwen in de overgang vergoed te krijgen. ,,Men is zeer geïnteresseerd'', zegt Catharina Martens, directeur van Care for Women. Het werk van de overgangsconsulenten is volgens haar ook kostenbesparend. ,,Nu is het zo dat vrouwen met vage klachten bij de huisarts komen. Deze stuurt ze soms door naar de cardioloog voor hun hartritmestoornissen, naar de psychiater voor hun stemmingswisselingen of naar de reumatoloog voor de pijn in hun gewrichten. Je moet echt de tijd voor zo'n vrouw nemen om daadwerkelijk uit te vinden wat er aan de hand is.'' Bovendien verwacht Martens dat de overgangsconsulentes op de lange termijn ook een preventieve werking hebben. ,,Wij besteden heel veel aandacht aan de risico's van botontkalking en hart- en vaatziekten.''

De vrouw in de praktijk van Dirkzwager informeert intussen nog maar eens naar de mogelijke terugkeer van haar libido. ,,Dat komt meestal wel terug'', zegt Dirkzwager. ,,Vrouwen van zeventig of tachtig jaar hebben ook nog behoefte aan vrijen. Nadeel is alleen dat de oestrogeenspiegel nooit meer de oude wordt, dus dan heb je misschien wat hulpmiddeltjes nodig.''

Bij het woord `hulpmiddeltjes' moet de vrouw even giechelen, maar ze plaatst toch maar een bestelling voor een tube glijmiddel dat tevens een verzorgende werking heeft. Na betaling van vijfenzeventig gulden en de naam van een nieuwe pot natuurlijke pillen verlaat ze de praktijk.