`Gevangenisoog' zaait paniek

Kunstenaar Servaas ontwierp een `oog' op een hoogmast waarmee gedetineerden in Heerhugowaard de omgeving kunnen verkennen. Omwonenden zijn er niet blij mee.

Een `bovengrondse periscoop', noemt kunstenaar Servaas zijn ontwerp, of gewoon `Het Oog'. Toen hij twee jaar geleden door de directeur van penitentiaire inrichting Westlinge in Heerhugowaard gevraagd werd een kunstwerk voor de gevangenis te ontwerpen, bedacht Servaas een mast van 23 meter hoog, met bovenin een oogvormige bol met een camera. Aan de voet van de mast staat een cabine, waarin de gevangenen om beurten plaats kunnen nemen om met een stuurknuppel de camera te bedienen. `Het Oog' kan 360 graden in de rondte draaien; je tuurt er de hele horizon van Heerhugowaard mee af. Zo kunnen de gevangenen `de vrijheid van de stad beleven', aldus Servaas. In Westlinge zitten gemiddeld zo'n 200 gedetineerden de laatste achttien maanden van hun celstraf uit. Vanaf de binnenplaats kijken ze uit op de zes meter hoge hekken en de dikke bosrand die Westlinge omsluiten, verder gaat het uitzicht niet.

Als het aan de omwonenden van Westlinge ligt, blijft dat ook zo. Op 13 juli kwamen dertig van hen op uitnodiging van de gevangenisdirectie en de Rijksgebouwendienst naar een voorlichtingsavond over `Het Oog'. Ze kregen er proefopnamen te zien, die Servaas had gemaakt met een van de brandweer geleende hoogwerker. Prompt brak er paniek uit: dit was een regelrechte aantasting van de privacy. Servaas bezwoer hen dat de camera zo was gefixeerd dat hij alleen kon ronddraaien en niet naar boven of beneden kon worden gericht, of kon inzoomen. `Het Oog' zou over de huizen heenkijken. Het hielp niets: de bewoners maakten `één vuist', aldus de kunstenaar. Nu zaten de blaadjes nog aan de bomen, maar straks, in de herfst, zou elke gevangene door de kale takken heen in hun tuinen kunnen gluren.

Kort na de bijeenkomst schreef een van de bewoners een bezorgde brief aan de gemeente. Die had de directie van Westlinge al bij de eerste gesprekken over `Het Oog', twee jaar geleden, duidelijk gemaakt weinig voor het ontwerp te voelen. ,,Het was te voorspellen dat een camera door de omgeving als bedreigend zou worden ervaren'', zegt wethouder P. Hoogenbosch. De gevangenisdirectie werd daarom opgedragen zelf een `draagvlak voor het kunstwerk te kweken' bij de buurtbewoners. Sindsdien is er bij de gemeente nog geen officiële bouwaanvraag ingediend. ,,Tot dat moment blijven wij buiten spel'', aldus de wethouder. ,,Maar ik weet inmiddels wel dat ook de Commissie Stadsontwikkeling tegen het bouwen van de toren is. Door de commotie die het oproept, maar ook door de hoogte van het ontwerp: 23 meter. Dat vonden we bij een reclamezuil die McDonald's hier wilde neerzetten, ook niet goed.''

Servaas moet de buurt nu van zijn goede bedoelingen zien te overtuigen op een tweede bijeenkomst, half november. Daarvoor maakt hij nieuwe proefopnamen – dit keer met kale herfstbomen. Servaas: ,,Iedereen mag langskomen als ik eind oktober ga filmen. Ik ga hier niet mee sjoemelen.'' Projectleider H. Kliffen van de Rijksgebouwendienst, die ook van de partij zal zijn, is al net zo strijdlustig: ,,De bezwaren van de omwonenden berusten op een misverstand. We gaan dit ontwerp niet meteen bij de eerste de beste tegenwind terugtrekken.''