EU machteloos tegen OPEC

De Europese Commissie oefent druk uit op de OPEC om de olieprijzen te laten dalen. Maar `Brussel' staat tamelijk machteloos tegenover de olielanden. In EU-lidstaten is er gebrek aan concurrentie.

Europees Commissaris Loyola de Palacio (Energie en Transport) zei het gisteren voor alle duidelijkheid nog maar eens: ,,OPEC gedraagt zich ongetwijfeld als een kartel.'' Tegelijkertijd moest zij vaststellen dat de Europese Commissie weinig kan doen tegen dit `kartel': de Organisatie van olie-exporterende landen, die de olieprijzen door afspraken over een krappe productie tot boven de dertig dollar per vat hebben opgedreven.

Brusselse ambtenaren opperden al eens de mogelijkheid actie te ondernemen bij de Wereldhandelsorganisatie (WTO). Maar de woordvoerder van De Palacio gaf eerder deze week al aan dat de WTO nog geen bevoegdheden heeft in mededingingszaken. En de mededingingsregels van de Europese Unie zelf gaan over ondernemingen en niet over afspraken tussen soevereine staten.

De Europese Commissie ging gisteren akkoord met een nota van de Spaanse Eurocommissaris over de oliemarkt, in de hoop dat daarvan in elk geval een politiek signaal uitgaat naar de olieproducerende landen. Eurocommissaris De Palacio spreekt in het document bovendien opnieuw de EU-lidstaten zelf aan. ,,We voelen nu nog eens de noodzaak van één Europees energiebeleid'', zo zei ze gisteren. Het Europese energiebeleid omvat nu weinig meer dan Brusselse actieplannen voor efficiënter energiegebruik en pogingen om het gebruik van alternatieve energiebronnen te bevorderen.

Eurocommissaris De Palacio onderstreepte het grote belang van de Europese Unie bij prijsstabiliteit, waarbij zij een prijsniveau noemde van ,,20 dollar en een beetje'' per vat ruwe olie. De OPEC hanteert nu als `richtprijs' 25 dollar per vat met een minimum van 22 dollar en een maximum van 28 dollar. De OPEC-landen hebben afgesproken bij overschrijding van deze bandbreedte met elkaar te zullen overleggen. Komende zondag vindt dan ook een OPEC-top plaats.

Volgens De Palacio is het compromis tussen de OPEC-landen door onderlinge meningsverschillen ,,wankel'', waardoor stabiliteit rond de richtprijs van 25 dollar niet gegarandeerd is. Zij wees op Saoedi-Arabië, dat zich soepeler opstelt dan OPEC-voorzitter Venezuela. Zij kon niet zeggen met hoeveel de OPEC haar productiequota zou moeten verhogen om de gewenste prijsdaling te bewerkstelligen. De Palacio, die regelmatig contact heeft met de Venezolaanse olieminister, zei overigens ,,geen snelle val van de prijzen'' te willen.

De Spaanse Eurocommissaris onderstreept in het gisteren gepubliceerde document het belang van een gemeenschappelijk Europees energiebeleid, dat er onder meer op gericht moet zijn de afhankelijkheid van olie te verminderen. Volgens haar kan het inzetten van een dergelijk beleid voor de middellange termijn nu al effect hebben op de opstelling van de OPEC, omdat hoge olieprijzen het gebruik van alternatieve energiebronnen stimuleren. Dat zou de machtspositie van OPEC uithollen. ,,Saoedi-Arabië zegt al dat de huidige prijs middellange-termijneffecten heeft'', aldus De Palacio gisteren.

De olie-intensiteit (olieverbruik als percentage van het bruto binnenlands product) is in de EU sinds de oliecrisis van 1973 al gehalveerd, al had dat volgens De Palacio meer te maken met economische factoren dan met bewust beleid. Maar de EU is voor haar olie-import dit jaar voor 75 procent afhankelijk van het buitenland. Dat zou volgens De Palacio in 2020 kunnen oplopen tot meer dan 85 procent. Ook het huidige hoge olieprijsniveau onderstreept volgens haar de noodzaak een nieuwe strategie te ontwikkelen voor ,,verdergaande substitutie'' van olie door andere energiebronnen, zoals kolen, gas, nucleaire energie en duurzame energie (wind, zon, biobrandstof). Zij kondigde aan nog voor het eind van dit jaar met een `groenboek' (discussiestuk) hierover te komen. De Palacio gaf gisteren onder meer aan dat de import van gas uit Rusland omhoog moet. Volgens haar zou de Europese Commissie het verder ,,onverstandig'' vinden om nucleaire energie als alternatieve bron te laten vallen. Zij wees in dit verband ook op de verplichtingen in het verdrag van Kyoto om de uitstoot van kooldioxide te verminderen ,,wat zonder nucleaire energie niet haalbaar is''.

De Spaanse Eurocommissaris onderstreepte gisteren in scherpe bewoordingen de noodzaak in de EU-lidstaten de concurrentie in de oliedistributie te bevorderen om benzineprijzen omlaag te krijgen. Zo blijkt uit de nota dat de prijs (exclusief belasting) voor Euro-Super 95 in Nederland het hoogste is in de EU en ruim 30 procent boven die in Duitsland ligt. De relatief hoge prijzen in sommige landen zijn volgens de nota alleen te verklaren uit ,,oligopolistisch gedrag en een gebrek aan concurrentie in de distributie''. De Palacio zei gisteren dat dit voor de Eurocommissie ,,iets is om naar te kijken''.

De Palacio zegt in haar nota ,,ernstige bezwaren'' te hebben tegen het idee om de consumentenprijzen voor brandstof in de EU-lidstaten te verlagen door een verlaging van belasting en accijnzen. Dat zou volgens haar de olieproducerende landen alleen maar aanzetten tot verdere prijsopdrijving, waardoor het belastingvoordeel weer naar die landen vloeit. Ook zouden het milieu- en het mobiliteitsbeleid in het geding komen. Wel is volgens De Palacio een tijdelijke belastingverlaging voor zwaar getroffen sectoren denkbaar.