Huisarts werkt graag met kaart per kwaal

Het Nederlands Huisartsen Genootschap ontvangt vandaag de Duitse Carl Bertelsmannprijs. Voorzitter Wim Stalman hoopt dat de Nederlandse standaard in Europa gemeengoed wordt.

`Dreigende miskraam'. `Astma en chronische bronchitis'. `De pil'. `Langdurige schouder- en rugklachten'. `Hartinfarct'. `Jeugdpuistjes'. Nederlandse huisartsen beschikken over zeventig geplastificeerde kaarten, één per kwaal, met richtlijnen voor diagnose en behandeling. Het lijkt een vanzelfsprekend hulpmiddel, maar dat is het niet.

Vandaag ontvangt het Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG) voor deze `standaarden' de prestigieuze Duitse Carl Bertelsmannprijs. De standaarden vormen een opzienbarende oplossing voor een maatschappelijk probleem. Drie jaar geleden ging de prijs naar het poldermodel. Dit keer deelt Nederland de prijs met Zwitserland, dat hem ontvangt voor een nieuwe ziektekostenwet.

Op eigen initiatief en aanvankelijk op eigen kosten begon het NHG vijftien jaar geleden in samenwerking met de vakgroepen huisartsgeneeskunde aan de universiteiten met de ontwikkeling van eigen normen. ,,Wij zagen dat het voor de huisarts geen doen meer was alle vakliteratuur bij te houden'', zegt Wim Stalman, de huidige NHG-voorzitter, die vandaag in Duitsland de prijs in ontvangst neemt. ,,Je zou 125 wetenschappelijke tijdschriften per week moeten lezen.'' De huisarts werd steeds afhankelijker van de specialist, wiens wetenschappelijke kennis snel toenam. Dure behandelingen in het ziekenhuis begonnen het te winnen van de eenvoudige maar soms even doeltreffende oplossingen van de huisarts.

De standaarden zijn zoveel mogelijk gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek, zegt Stalman. ,,Als verschillende behandelingen mogelijk zijn, geven we de voorkeur aan de behandeling waarmee we de meeste ervaring hebben, of aan de behandeling die naar verhouding het goedkoopst is.'' Of, ook goedkoop, aan de wetenschappelijk verantwoorde niet-behandeling van de patiënt. Zo raadt de standaard `kaakholteontsteking' huisartsen af antibiotica voor te schrijven. Uit onderzoek is gebleken dat deze ontsteking meestal niet door een bacterie wordt veroorzaakt, maar door een virus of allergie. ,,De richtlijn zegt daarom: geef de patient het advies te stomen, of een neusspray te gebruiken die gewoon bij de drogist verkrijgbaar is.''

Het kost het NHG een à twee jaar om een standaard op te stellen. Een werkgroep van huisartsen maakt op basis van wetenschappelijk onderzoek een concepttekst, die ter beoordeling aan vijftig willekeurige huisartsen wordt gestuurd. De gewijzigde tekst wordt voorgelegd aan een wetenschappelijke commissie, die de definitieve standaard vaststelt.

De jury van de Bertelsmannprijs looft naast het hoge wetenschappelijke niveau van de standaarden het feit dat 70 procent van de huisartsen ze daadwerkelijk gebruikt. ,,In dertien jaar hebben zo'n twee- van de zevenduizend huisartsen meegewerkt aan een standaard'', zegt Stalman.

Een rol speelt ook dat de standaarden, al zijn ze niet verplicht, dienen als toetssteen. Een huisarts die voor het medisch tuchtcollege wordt gedaagd, moet kunnen uitleggen waarom hij eventueel is afgeweken van de standaard.

De complete standaarden omvatten twee boeken. Voor huis-, tuin- en keukengebruik zijn er de samenvattingen op de kaartjes. Per standaard is er verder een onderwijspakket voor artsen, een richtlijn voor doktersassistenten, folders voor in de wachtkamer en patiëntenbrieven, waarin de patiënt kan nalezen wat de dokter heeft verteld.

Voor de komende jaren streeft het NHG naar een nog intensiever gebruik van de standaarden. ,,Idealiter bepaalt de huisarts wat hij wil verbeteren, zoekt daar het relevante onderwijspakket bij, probeert zijn gedrag te veranderen en controleert later of wat hij doet dichter bij de standaard staat.'' Zo grondig pakken weinig huisartsen het aan. Het NHG wil de komende tien jaar daarom `consulenten' inzetten om hen hierbij te helpen.

Verder wil het NHG de richtlijnen van huisartsen en specialisten op elkaar afstemmen. Nu verschillen die nogal eens, waardoor een patiënt bij verschillende artsen verschillende adviezen krijgt. De eerste `transmurale richtlijnen' zijn er al: `astma bij kinderen', `vruchtbaarheidsstoornissen' en `schildklierstoornissen'.

Stalman vindt de Bertelsmannprijs een belangrijke erkenning, vooral nu de Nederlandse huisartsenzorg onder druk staat van Europese harmonisatie. ,,Allerlei modellen zullen in de Europese Unie met elkaar gaan concurreren. Het zou een slechte zaak zijn als het Nederlandse model daarin verloren zou gaan.'' Oost-Europa heeft het in elk geval omarmd. De NHG-standaarden zijn al vertaald in het Pools, het Hongaars en het Lets.