Extravaganza van macht

In New York wordt dezer dagen de grootste politieke topontmoeting uit de geschiedenis gehouden. Bijna iedereen is er.

New York maakt zich op voor een extravaganza van macht en glamour. De voorbereidingen voor Fashion Week, het najaarsdefilé van heupwiegende fotomodellen in de nieuwste zomercreaties van Ralph Lauren, Donna Karan en andere couturiers, zijn in volle gang. Maar het oog van de wereld richt zich vanaf vandaag eerst op een minder frivool gezelschap: bij de Verenigde Naties zijn zo'n 155 staatshoofden, regeringsleiders en koningen bijeen voor een driedaagse `Millennium Top', de grootste top uit de geschiedenis, die de VN versterkt de 21ste eeuw moet insturen.

Het is een reünie van de Familie Wereld als het ware. Op een paar `zwarte schapen' na, als Saddam Hussein, Miloševic en Gaddafi, is iedereen van de partij: van Clinton tot Poetin, van Wahid tot Arafat, van Khatami tot Jiang Zemin, van Kok tot Castro – ja, wie eigenlijk niet.

Ze vormen de grootste concentratie potentiële politieke doelwitten ooit op één locatie bijeen, en dus worden alle records in beveiliging gebroken. Zo moeten alleen al 91 aangekondigde demonstraties worden ingedamd. In een wijde cirkel rond het VN-hoofdkantoor aan First Avenue ligt het normale verkeer stil. Ook het gemeentelijk afvaltransport per boot over de East River langs het VN-gebouw is gestaakt uit angst dat terroristen zich verstoppen onder het huisvuil. Zanger Harry Belafonte is opgetrommeld om de New-Yorkers in een televisiespot uit te leggen dat de verkeerschaos, veroorzaakt door de met jankende sirenes aan- en afrijdende autocolonnes, niet voor niets is: ,,Hier wordt geschiedenis geschreven.''

Wat kan de wereld verwachten van een marathon van 190 toespraken, vier rondetafelconferenties, zeker 700 bilaterale gesprekken en mini-toppen, kortom: miljoenen woorden? Onder VN-diplomaten en vertrouwelingen van VN-chef Kofi Annan bestaat de hoop dat deze mammoettop meer zal betekenen dan die bij het vijftigjarig bestaan van de VN in 1995. Die eindigde in een brij van mooie maar vage beloften, en legde vooral de verdeeldheid binnen de VN bloot.

Dit keer is de agenda ambitieuzer: alle problemen van de wereld komen ter sprake. Een ontwerpverklaring die de leiders vrijdag moeten goedkeuren, roept hen op tot een reeks stappen om armoede en ongelijkheid te bestrijden, vredesoperaties te versterken en meer mensen te laten profiteren van de globalisering en technologische revolutie. Tegen 2015 moet het aantal mensen dat van minder dan één dollar per dag leeft, zijn teruggebracht van één naar een half miljard. Het aantal mensen dat geen toegang heeft tot schoon drinkwater moet dan zijn gehalveerd. In 2015 moet er basisonderwijs zijn voor alle kinderen. [Vervolg TOP: pagina 5]

TOP

Niet alleen Pouilly en retoriek

[Vervolg van pagina 1] Ook moet er een einde gemaakt worden aan de verspreiding van aids; en moet informatietechnologie beschikbaar worden voor arme landen. ,,Dit is een bepalend moment voor de wereldleiders en de VN'', zei Annan gisteren op een persconferentie.

,,Wij hebben de middelen, wij hebben het vermogen om deze zaken aan te pakken'', oordeelde de VN-secretaris-generaal. ,,Het enige dat ontbreekt is de wil.'' Hij beaamde dat de VN vergelijkbare doelen al eerder, zonder veel succes, hebben nagestreefd en dat politieke wil van de lidstaten onmisbaar is bij de uitvoering. Maar dit keer zal er volgens hem meer toezicht volgen op de uitvoering van alle beloften, omdat `richtdata' zoals 2015 worden afgesproken. ,,We moeten blijven proberen en harder proberen'', zei Annan gisteren. ,,Het feit dat wij te maken hebben met oorlogen en wreedheid betekent niet dat we niet moeten proberen. U mag mij een dromer vinden, zoals sommigen mij genoemd hebben. Maar zonder een droom krijg je niks voor elkaar.''

De slotverklaring, waarover in de Algemene Vergadering is onderhandeld tussen 188 VN-lidstaten, bestrijkt een breed terrein, grotendeels gebaseerd op het actieplan voor de 21e eeuw, dat Annan in april van dit jaar presenteerde. Andere punten betreffen betere milieubescherming, verbetering van het leven van honderd miljoen mensen in sloppenwijken in de komende twintig jaar en samenwerking met de private sector voor een beter sociaal- en milieubeleid. De slotverklaring onderstreept de principes van vrijheid, gelijkheid, solidariteit, tolerantie, respect voor de natuur en gedeelde verantwoordelijkheid.

De Veiligheidsraad, met Nederland als niet-permanent lid, zal donderdag een speciale resolutie aannemen over een sterkere vredeshandhaving, vooral in Afrika. De vijftienkoppige raad praat dan tijdens een aparte top onder meer over de conclusies van de door Annan ingestelde - commissie-Brahimi, die twee weken geleden krachtiger vredesmissies bepleitte.

Alle leiders de belangrijkste Westerse vandaag - houden de komende dagen een toespraak die maximaal vijf minuten mag duren: als hun tijd om is, gaat er op het podium een lamp flitsen. Daarnaast nemen zij deel aan een van de vier besloten rondetafelgesprekken. Ook worden de gasten verzocht 25 kernverdragen van de VN te tekenen, als zij dit nog niet hebben gedaan. Het gaat bijvoorbeeld om de verdragen over landmijnen, rechten van vrouwen en kinderen en klimaatsverandering.

Natuurlijk is er de traditionele groepsfoto en vanmiddag staat er voor de lunch gerookte zalm en tournedos Rossini, met een Pouilly Fumé en een Saint-Émilion, op het programma. ,,Maar'', onderstreept Annans rechterhand Shashi Tharoor, directeur communicatie bij de VN, ,dit wordt een werktop, geen viering.'' Volgens hem schuilt het belang in de ,,concrete acties'' die worden afgesproken en in het moment: ,,Het is enorm belangrijk dat wij aan het begin van deze eeuw nog eens ons overtuiging herbevestigen dat dit een ongelooflijk belangrijke organisatie is, waarvoor geen alternatief bestaat.''

De Nederlandse VN-ambassadeur Peter van Walsum, niet zelden sceptisch over de slagkracht van de VN, is ,,vol goede hoop'' dat de top tot resultaten zal leiden. ,,Voor ons lijken de onderwerpen die worden besproken, misschien open deuren, maar voor veel Derde-Wereldlanden zijn dit belangrijke zaken. En dan is het zeker van belang dat alle andere landen dat onderschrijven'', zegt Van Walsum.

De leiders zullen de top aangrijpen voor ten minste 700 onderlinge gesprekken. Hiervoor zijn in het toch al sobere VN-hoofdkwartier hoekjes ingericht, die niet meteen doen denken aan de ambiance van een wereldtop: her en der staan halfhoge grijze schotten met daartussen twee leren kuipstoelen en een tafel op een perzisch tapijt, met aan de muur een poster van de VN en in de hoek een palmboompje in een pot. Veel leiders verkiezen hun hotel, zoals president Clinton die vandaag in het Waldorf-Astoria volgens een medewerker ,,de laatste echte kans'' aangrijpt om de Israelische en Palestijnse leiders Barak en Arafat tot een vredesakkoord te bewegen. Premier Kok zal beiden eveneens ontmoeten. Ook de conflicten in Sierra Leone, Congo, en Ethiopië en Eritrea zullen de komende dagen ruim aandacht krijgen.

Wie ontwijkt wie, en wie schudt wie toch de hand, is een vaste vraag bij zo'n mammoettop. De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, Albright, baarde gisteren in New York opzien door een toespraak van de Iraanse leider Khatami bij te wonen, die in het teken stond van de ,,dialoog tussen beschavingen''. ,,Het ijs smelt'', signaleerde Annan.