`Verbod op gif werkt anarchie in de hand'

De Tweede Kamer stemt vandaag over de Wet bestrijdingsmiddelen. Boeren en tuinders voelen zich in het nauw gedreven.

Aan de rand van Lelystad ligt boomkwekerij De Dryaden van Jan de Vries. Honderden boomsoorten voor aanleg van bossen en parken staan rij na rij in het polderlandschap. Op een klein perceel ongeveer ter grootte van een hectare kweekt De Vries eenderde van zijn bomen `biologisch', zonder kunstmest en bestrijdingsmiddelen. Deels als experiment, deels voor de winst, want er zijn al gemeenten die alleen nog bomen bestellen die zonder bestrijdingsmiddelen zijn gekweekt.

Om de roestmijt in zijn jonge essen te bestrijden gebruikt De Vries het middel Torque. Als de Tweede Kamer morgen voor invoering van de nieuwe Bestrijdingsmiddelenwet stemt, mag dat middel niet langer worden gebruikt. Maar ook de kweek van jonge essen is dan niet langer mogelijk.

In 1993 sloot de overheid met boeren en tuinders een convenant over beperking van het aantal bestrijdingsmiddelen. 860 toepassingen zouden in de volgende zeven jaar worden geschrapt. Boeren en tuinders moesten op zoek naar alternatieven want ongedierte en onkruid waren niet van de ene op de andere dag verdwenen. Inmiddels zijn volgens LTO-Nederland 824 toepassingen van de lijst verdwenen. Voor de resterende 36 toepassingen, waarvoor elf bestrijdingsmiddelen worden gebruikt, is nog geen oplossing gevonden. Niet goed genoeg, volgens de Stichting Natuur en Milieu, want `afspraak is afspraak'.

Ondanks de beroering in de land- en tuinbouwsector legt De Vries kalm uit waarom boeren en tuinders kwaad zijn. In het oorspronkelijke convenant was een `ontsnappingsclausule' opgenomen. Als een middel ,,landbouwkundig onmisbaar'' was, mocht het wel worden gebruikt. ,,Dat bleek twee jaar later niet in de wet verankerd. Foutje van de wetgever.'' Die vergissing is niet de enige bron van ergernis. ,,Ik accepteer niet dat de sector in de criminele hoek wordt gedrukt. Alsof wij koste wat kost met gif willen strooien.'' Boeren en tuinders willen volgens hem best zonder chemische middelen werken, maar dan moet wel een alternatief voorhanden zijn. Hij legt uit. Nederlandse kwekers zijn voor het buitenland aantrekkelijk omdat ze meer dan twintigduizend soorten bomen aanbieden. Het zijn niet de lage prijzen die kopers hier naar toe lokken maar het brede aanbod. ,,Het is heel simpel. Als er voor een bestrijdingsmiddel geen alternatief is, kan een boomsoort of een gewas niet meer worden gekweekt. Voor sommige gespecialiseerde ondernemers betekent het dat zij hun bedrijf kwijtraken. En daarmee raakt Nederland buitenlandse klanten kwijt.''

Oorspronkelijk zou EU-wetgeving voor bestrijdingsmiddelen in 2003 gereed zijn waardoor alle Europese boeren en tuinders hun gewassen volgens dezelfde regels moeten verbouwen. Volgens De Vries zal dat door vertragingen pas in 2007 het geval zijn. ,,Tot die tijd kunnen Belgische boeren gewoon middelen gebruiken die hier verboden zijn.''

Als vice-voorzitter van de commissie Gewasbescherming van LTO is hij voortdurend in gesprek met boeren en tuinders over het gebruik van bestrijdingsmiddelen. Althans, nu nog. ,,De druk die de politiek op ons legt, drijft een wig in de organisatie. Als Den Haag stemt voor een verbod kan ik een heleboel collega's niet meer aanspreken op hun milieubeleid. Die werken dan niet meer mee. Zo'n verbod werkt anarchie in de hand. Denk je dat een ondernemer alles laat verrotten door niet meer te spuiten?'' Met gedempte stem: ,,Zelf heb ik dat spul ook staan. Ik weet wat ik van mijn personeel vraag als ze moeten spuiten. In feite vraag ik ze de wet te overtreden. Daar worstel ik mee. Daarom ben ik vorige week zelf op de trekker gaan zitten om het spul uit te rijden.'' Pronk stelde hem ooit voor ,,dan maar een ander plantje te kweken'', vertelt hij, ,,maar zo simpel is het niet.''

De Vries tikt verbeten met zijn vingers op tafel. ,,We hebben voortdurend naar alternatieven gezocht.'' Hij somt op. Geen grote percelen met dezelfde soort beplanten want dat maakt het gewas kwetsbaar voor ziekten doordat sneller een groot aantal planten besmet raakt. Minder bemesten, want ook opgefokte gewassen zijn kwetsbaarder. Minder licht en warmte in de kassen want dat vertraagt de groei en vergroot de natuurlijke weerstand. Het gebruik van nieuwe spuittechnieken waarbij de druppels zwaarder zijn waardoor minder verneveling optreedt. Door kruising en selectie creëren we sterkere gewassen. Elke week wordt het personeel van De Dryaden bijgeschoold in het herkennen van ziektes bij de bomen, want vroeg herkennen betekent minder bestrijdingsmiddelen gebruiken. ,,Ook via genetische modificatie zouden we gewassen resistenter kunnen maken. Dat kun je met restricties in goede banen leiden. Maar ook die weg wordt afgesneden. Daar spelen weer andere emoties een rol'', verzucht hij.

Het convenant uit 1993 heeft de sector aangespoord naar oplossingen te zoeken, erkent De Vries. Maar niet alleen publieke druk om schoner te produceren leidde tot vermindering van het gebruik van bestrijdingsmiddelen. ,,Als je gelovig bent streef je naar het behoud van de schepping, anders naar het behoud van moeder aarde. Dat besef is de laatste jaren ook bij boeren en tuinders doorgedrongen.''

Behalve het kabinetsvoorstel van minister Pronk en staatssecretaris Faber schieten volgens De Vries ook de compromisvoorstellen van D66 en PvdA tekort. ,,Het grootste probleem is dat ze geen ruimte bieden voor nieuwe middelen. We kunnen voor alle ziekten een oplossing vinden maar dat kost tijd. In de tussentijd moeten we een bestrijdingsmiddel kunnen gebruiken. De `landbouwkundige onmisbaarheid' moet in de wet worden opgenomen.''