Leo Trotzki

Mijn complimenten voor het artikel over Leo Trotzki (NRC Handelsblad, 22 augustus). Met het wegvallen van de voormalige Sovjet-Unie lijkt ook de belangstelling voor de geschiedenis van het communisme en de personen die hierin een belangrijke rol gespeeld hebben, nagenoeg te zijn verdwenen. Niettemin zou ik bij het artikel twee kanttekeningen willen plaatsen.

Ten eerste was het verschil van inzicht tussen Stalin en Trotzki over het bereiken van de communistische wereldheerschappij vooral strategisch van aard. Beiden waren van mening dat de hele wereld uiteindelijk een communistische heilstaat zou moeten worden. Trotzki wilde die heilstaat inééns vestigen. Stalin daarentegen, was van mening dat het socialisme voorlopig in één land gevestigd zou moeten worden.

Dit uitgangspunt verhinderde de Georgische leider er overigens niet van om vele gebieden te annexeren en diverse volkeren aan de Sovjet-Unie te onderwerpen. Onder Stalin, en later ook onder Chroetsjov, bleef het idee van communistische wereldoverheersing bestaan. Pas ten tijde van Breznjev kreeg het idee van vreedzame coëxistentie gestalte binnen de CPSU.

Ten tweede was niet alleen buitenlandse, maar vooral ook binnenlandse politiek onderwerp van controverse binnen de Bolsjewistische beweging. Trotzki was voor snelle collectivisatie van de landbouw en een versnelde, door de staat geleide opbouw van de zware industrie. De nieuw gevestigde Sovjet-staat diende alle macht naar zich toe te trekken. Stalin wilde echter de pragmatische Nieuwe Economische Politiek (NEP) van Lenin vooralsnog voortzetten.

Ook op dit terrein wilde de ironie van de geschiedenis dat het juist Stalin was die de ideeën van Trotzki in praktijk zou brengen, met alle onvermijdelijke terreur vandien. Maar bloedvergieten is geen prerogatief gebleken voor het `reëel existerende socialisme'.