`Last van gebrek aan ruimte'

Verzuring, vermesting, verdroging en vesnippering tasten de Nederlandse natuur aan. Is daar nog enig kruid tegen gewassen?

Het is geen vrolijk beeld dat je van de Nederlandse natuur krijgt uit de Natuurbalans. Het jaarlijkse rapport is vandaag gepubliceerd door het Natuurplanbureau, een samenwerkingsverband tussen het Rijksinsinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) in Bilthoven en de Stichting Dienst Landbouwkundig Onderzoek (DLO) in Wageningen.

De kwaliteit van erkende natuurgebieden is ondanks verbeterde milieucondities nog altijd niet om over naar huis te schrijven. Over twintig jaar zal de helft van alle natuurgebieden nog lijden onder verzuring, vermesting en verdroging. RIVM-directeur prof.ir. N.D. (Klaas) van Egmond: ,,Het milieubeleid gaat de goede kant op, maar het gaat langzamer dan beoogd.''

Bovendien ontbreekt het aan ,,ruimtelijke samenhang'', dat wil zeggen dat de natuurgebieden niet genoeg op elkaar aansluiten om vooral zoogdieren een leefbaar terrein te bezorgen. Van Egmond: ,,De ruimtelijke samenhang is te gering om de voorgestelde natuurkwaliteit te kunnen waarmaken.''

Daar komt bij dat de aanleg van groen rondom de steden stagneert, terwijl juist nu de nieuwbouwwijken als paddestoelen uit de grond schieten. ,,Het realiseren van groen rondom de steden stagneert volledig. Er moet minstens een miljard gulden bij om mee te kunnen gaan met de stijgende prijzen'', constateert Van Egmond. In de Randstad vindt ruim driekwart van de bewoners dat er onvoldoende bos is op fietsafstand van hun huis.

En ook de karakteristieke landschappen hebben het moeilijk, stelt de Natuurbalans. ,,De historie van Nederland valt steeds minder goed uit het landschap af te lezen'', aldus het rapport. Het is hoog tijd om alle ideeën en nota's over identiteit, beleving, cultuurhistorische en aardkundige waarde te combineren, zegt Van Egmond, al was het maar omdat er stapels internationale eisen worden gesteld: habitatrichtlijnen, vogelrichtlijnen en eisen voor wetlands. En er is de Werelderfgoedlijst van UNESCO waar de Beemster op prijkt. Van Egmond: ,,Daar zitten we aan vast.''

Een van de weinige positieve dingen is dat de hoeveelheid natuur gestaag stijgt. Van Egmond: ,,Het areaal aan natuurgebieden neemt toe dankzij de aanleg van de ecologische hoofdstructuur. Dat is uniek in een land met zo'n enorme ruimtedruk.'' Maar ook hier doemen grote problemen op. Het RIVM heeft uitgerekend dat er, om de ecologische hoofdstructuur in 2018 succesvol te kunnen afronden, een tekort is van minimaal 4 miljard gulden. Daar steekt de 2 miljard gulden ineens schril bij af die staatssecretaris Faber (Natuurbeheer) de komende jaren wil inzetten om grote natuurgebieden met elkaar te verbinden en om het platteland op te knappen.

Van Egmond: ,,Het is mooi dat er voor 2 miljard gulden nieuw beleid wordt gemaakt, maar loopt daarmee het bestaande spoor van de ecologische hoofdstructuur niet dood? Er wordt nu een nieuw hoofdstuk geschreven maar het oude is nog niet af.''

De stagnatie bij de aanleg van nieuwe natuur is grotendeels het gevolg van de sterk gestegen grondprijzen. ,,Een overspannen toestand'', aldus Van Egmond. De overheid dreigt de prijzen niet meer te kunnen betalen. Weg ecologische hoofdstructuur. Weg groen om de stad. De situatie loopt binnenkort onvermijdelijk uit op een discussie over de vraag hoe de overheid ,,de spanning uit de rat race'' kan halen, verwacht Van Egmond. De RIVM-directeur kent de opties. Heffingen instellen op het wijzigen van grond met een groene natuurfunctie in een rode stedelijke functie. Een grondbank oprichten die de grondmarkt reguleert. Of: planologische duidelijkheid scheppen. ,, Zodat tot 2050 helderheid bestaat waar groen is waar het rood zou mogen worden.''

Alle ogen zijn nu gericht op de Vijfde nota ruimtelijke ordening van minister Pronk (VROM), die dit najaar zal verschijnen. In die nota moeten de ,,pittige keuzes'' voor een ,,duurzame samenleving'' worden gemaakt. Van Egmond: ,,Als er geen keuzes worden gemaakt, blijf je met die voortrazende grondprijzen zitten.''