RUDI, DE REDDER DES VADERLANDS

Niets deugde van het Duitse voetbal, luidde de conclusie na de Europese titelstrijd. Nog geen drie maanden later wint de onttroonde kampioen twee thuiswedstrijden met een ruime marge. Met dank aan Rudi Völler, de redder des vaderlands.

Duitsland worstelt deze zomer met twee maatschappelijke problemen. De teloorgang van het nationale voetbalelftal wordt bijna even breed uitgemeten als de rassenhaat in de voormalige DDR. De politieke kwestie is nog lang niet opgelost. De sportieve teloorgang lijkt verleden tijd, als we de lyrische commentaren in de Duitse media mogen geloven. Na de 4-1 zege op Spanje volgde zaterdagavond een 2-0 zege op Griekenland. Het lelijke eendje van het Europees kampioenschap loopt weer met de borst vooruit.

De populaire pers kwam superlatieven tekort, hoewel het vertoonde spel daartoe weinig aanleiding gaf. De Duitse renpaarden waren in technisch opzicht de mindere van de balverliefde Grieken. Sturm und Drang was weer het uitgangspunt. Hakballen en stiftballen bleven achterwege. De succesformule van de jaren tachtig en negentig werd dit keer niet ontmaskerd. Met een beetje meer vernuft hadden de Grieken een gelijkpel in de wacht gesleept. En was de nieuwe bondscoach minder ovationeel uitgewaaid in het verbouwde Volksparkstadion.

Rudi Völler kreeg in Hamburg ook een hartverwarmend welkom. Hij zwaaide wat onwennig naar het publiek. Hij liep nonchalant en zonder stropdas langs de zijlijn. Naarmate de wedstrijd vorderde en zijn spelers steeds meer balverlies leden, schreeuwde hij zijn keel schor. Na afloop was hij tevreden over de uitslag, maar minder gelukkig met de speelwijze. ,,We waren niet constant genoeg en maakten veel verdedigingsfouten. Het leerproces duurt voort'', concludeerde hij realistisch.

In Nederland stond hij bekend als matennaaier. Hij liet zich gemakkelijk vallen en werd om die reden in 1988 door Berry van Aerle hardhandig aan zijn grijze krullen getrokken. Onvergetelijk is de klodder die Frank Rijkaard in 1990 naar zijn hoofd spuwde. Völler kreeg ook een rode kaart. Zijn naam werd later zelfs in anti-Duitse kringen gezuiverd. Het spuugincident was niet veroorzaakt door racistische opmerkingen.

In Duitsland staat hij bekend als volksheld. Het bescheiden talent uit de deelstaat Hessen ontwikkelde zich tot een doeltreffende aanvaller die eenvoudig scoorde en moeilijk van de bal was te krijgen. Na omzwervingen bij Kickers Offenbach, 1860 München, Werder Bremen en AS Roma belandde hij in de herfst van zijn loopbaan bij Bayer Leverkusen. Daar verruilde hij de krijtlijnen voor het bureaublad. Als manager zocht hij een plaats achter de schermen. Het trainerschap ambieerde hij niet.

Maar toch. Sinds twee maanden is hij aan het werk als Teamchef. Hij kon de oproep van de verscheurde natie niet weigeren, verklaarde Völler vorige maand in de Duitse pers. Hij werd aangesteld als tussenpaus, voor een tijdsbestek van tien maanden. Hij wordt volgende zomer opgevolgd door Christoph Daum, die eerst zijn contract bij Bayer Leverkusen moet uitdienen. Beide trainers dragen een snor. Beide trainers prediken aanvallend voetbal. Daum is theoretisch geschoold. Völler heeft meer praktijkervaring. Hij speelde 60 interlands voor de Mannschaft.

Hij was geen elegante speler, maar hij beschikte over een draaikont en een neusje voor de goal. Zijn Torinstinkt kwam tot uiting in de nationale ploeg, waarvoor hij 47 treffers maakte. Hij sprak minder tot de verbeelding dan Uwe Seeler en Gerd Müller, twee goalgetters uit lang vervlogen tijden. Hij stond bijna altijd in de schaduw van zijn vriend en generatiegenoot Lothar Matthäus. Roddels en achterklap zijn nog altijd niet besteed aan Rudi, zoals zijn liefkozende bijnaam luidt.

`Op het veld was hij een ster, maar hij gedroeg zich als een gewone sterveling', verklaarde het Duitse sportblad Kicker zijn enorme populariteit. Zelf erkent hij dat de steun van het publiek hem nu goed van pas komt. ,,Ik heb meer krediet dan mijn voorganger'', refereerde hij aan de keiharde kritiek op het functioneren van Erich Ribbeck. ,,Maar ook ik zal moeten presteren. Na een paar verliespartijen worden de messen geslepen'', sprak hij na de eerste winstpartij tegen Spanje. Na de tweede winstpartij tegen Griekenland werd zijn naam in de zondagskranten in chocoladeletters afgedrukt.

Onder leiding van Ribbeck speelde Duitsland een dramatisch EK. Rumpelfussbal. Voor het eerst sinds 1938 won de ploeg geen enkel groepsduel tijdens een groot toernooi. Na de afstraffing tegen Portugal nam Ribbeck zijn ontslag. Het toonbeeld van homogeniteit was een losbandige bende geworden. De spelers organiseerden in een Limburgs hotel een drankfestijn. Volgens de dienstdoende kastelein was allerminst sprake van collectieve rouwverwerking. Alleen Matthäus ging met een sip gezicht naar bed. Hij had op een minder pijnlijke wijze afscheid willen nemen.

Deskundigen op allerlei gebied zochten de afgelopen maanden naar een verklaring voor de ontmaskering van een trotse voetbalnatie. Bewegingswetenschapper Klaus Roth van de universiteit in Heidelberg ontdekte een algemeen gebrek aan creativiteit van Duitse sporters. ,,Ze moeten de bal leren beheersen. Techniek en tactiek zijn bij ons schromelijk verwaarloosd. Andere landen hebben ons geëvenaard op onderdelen waarin we jaren hebben uitgeblonken. Wij moeten niet alleen naar het resultaat blijven kijken'', doceerde Roth.

Task Force, luidt de benaming van de werkgroep onder leiding van Karl-Heinz Rummenige. Volgens de oud-international is de nood nog nooit zo hoog geweest in het Duitse voetbal. De jeugdopleiding moet worden verbeterd. Straatvoetbal moet weer de basis voor een goede leerschool worden. Alles en iedereen bemoeit zich met het nationale vraagstuk. Völler was blij verrast dat de clubtrainers niet langer hun eigenbelang lieten prevaleren. ,,Ik had niet gerekend op zoveel positivisme'', sprak hij een maand na zijn aanstelling. ,,Dezelfde saamhorigheid wil ik terugzien op het veld. Ik wil inzet en spelvreugde.''

Deskundig of niet, met de aanstelling van Völler kreeg de nationale ploeg in elk geval een aanvallend ingestelde bondscoach. Hij heeft de ouderwetse libero afgezworen en de Viererkette vervangen door een Dreierkette. Tegen de Griekse counters bleken de drie mandekkers nogal onwennig in hun nieuwe rol. De moderne speelwijze vereist snelheid en spelinzicht van de verdedigers. Met name Jörg Heinrich onderscheidde zich met knullig balverlies en domme overtredingen. Hij werd in de rust uit zijn lijden verlost.

Hüttenkäse, zo zou de Duitse defensie door een veel geciteerde Nederlandse commentator zijn beschreven. Op het middenveld toonde Mehmet Scholl dat hij is uitgegroeid tot een moderne spelbepaler. Hij strooit niet met verre passes, maar hij soleert met speels gemak tussen de vijandelijke linies. Scholl krijgt van Völler het vertrouwen dat hij onder leiding van Ribbeck ontbeerde.

Scholl was de enige uitblinker tegen de Grieken. Zijn traptechniek bleek weer een belangrijk wapen. Hij schoot de bal eerst tegen de lat en de paal. Daarna scoorde hij met een afzwaaier die van richting werd veranderd. Het was een kenmerkend doelpunt voor een ploeg die met vallen en opstaan zal terugkeren aan de internationale top. Het Duitse voetbal is wel vaker ten onrechte afgeschreven door met name Nederlandse voetbalkenners.