Winst en Ethiek

Het valt niet te ontkennen dat het voor een industrieel bedrijf goedkoper is zijn afvalwater ongezuiverd op een rivier te lozen dan gezuiverd. En voor een sportschoenenbedrijf zijn de kosten lager als de productie gebeurt in een land waar ook kinderen in de fabrieken werken dan hier in Europa, waar dat allang verboden is. Zo bezien zou je gemakkelijk kunnen concluderen dat onethisch ondernemen loont. De druk die aandeelhouders op een bedrijf uitoefenen om steeds maar weer hogere winsten te laten zien, zou volgens die redenering dus moeilijk verenigbaar zijn met moreel zuiver ondernemen.

Een aantal jaren geleden leefde het idee nog vrij sterk dat het streven naar winstgroei moeilijk te verenigen was met ethiek, en voor velen was het een reden om het beleggen in aandelen met argwaan te bekijken.

Tegenwoordig maken veel minder mensen zich hierover zorgen. Een kwestie van een veranderde tijdgeest waarin idealisme niet meer past? Misschien. Maar het zou ook kunnen dat men gewoon is gaan inzien die oude redenering vaak niet opgaat. Er spelen verschillende dingen.

Eén aspect is dat de bedrijfstakken die het voor hun winstgevendheid puur moeten hebben van zo laag mogelijke operationele kosten, meestal voor beleggers niet de aantrekkelijkste zijn. Vaak zijn dat namelijk puur industriële bedrijven die massaproducten maken met lage winstmarges. Bedrijven die daarentegen voortdurend nieuwe producten maken (of diensten leveren) hebben meer groeimogelijkheden, maar kunnen bovendien betere winstmarges bedingen.

Interessant genoeg stappen beleggers dus liever in bedrijven waar de noodzaak om op elk dubbeltje te beknibbelen minder groot is. En niet helemaal toevallig vind je dergelijke bedrijven vaker in de economisch meer ontwikkelde landen. Daar is meer goed opgeleid personeel te vinden, en de markt voor hoogwaardige producten is groter.

Een tweede aspect is dat naast consumenten ook aandeelhouders tegenwoordig steeds vaker van bedrijven eisen dat ze zich aan ethische normen houden. (Denk aan de hausse in ethische beleggingsfondsen; en bij steeds meer pensioenfondsen is `ethiek' een selectiecriterium).

Verdachte bedrijven kunnen te maken krijgen met een kopersstakingen bij hun afnemers, maar ook kan het beleggend publiek zich dus van de onderneming afwenden. Als dat tot koersdalingen leidt, heeft de onderneming een ernstig nieuw probleem.

Een derde factor is dat het aanbod in de technieken om `schoon' te produceren – mede door scherpere wetgeving – groter is geworden. De kosten zijn nu relatief minder hoog dan voorheen, dus de nodige investeringen om een productieproces aan moderne milieu-eisen te laten voldoen, zijn niet meer onoverkomelijk.