Sefardische joden komen in opstand

In Israel woedt een cultuuroorlog tussen seculiere Israeliërs en Shas-fundamentalisten. Die oorlog wordt nog feller als morgen de wegens corruptie veroordeelde Arye De'eri de gevangenis ingaat.

. ,,Als ik als buitenlander zou hebben geweten dat Shas [de fundamentalistisch-orthodoxe partij van sefardische joden uit Marokko] zo invloedrijk in Israel zou worden, zou ik nooit zijn geïmmigreerd'', zegt een ex-Nederlander. ,,Ik haat ze'', voegt hij er kwaad aan toe. ,,Wat denkt die rabbijn Ovadia Yosef wel de slachtpartij door de nazi's van mijn familie te kunnen verklaren met de zonden die vorige generaties hebben begaan. Was Hitler soms in dienst van God?''

Premier Ehud Barak haalde vorig jaar de toen op 17 zetels in de Knesset gekomen Shas-partij als een troefkaart in het vredesproces in zijn regering. Hij streefde voor zijn vredesplannen naar een zo breed mogelijke politieke consensus. Politici in de seculiere Burgerrechtenpartij slikten terwille van dit verheven vredesdoel de voor hen toen al bittere Shas-pil. Zij waarschuwden Barak dat Shas geen ander doel had dan het melken van de schatkist voor het autonome onderwijssysteem van de partij en op het kritieke moment een zwaai tegen de vrede zou maken. Kort voor Barak deze zomer aan zijn moeilijke vredesmissie met de Palestijnen begon liet rabbijn Ovadia Yosef hem inderdaad als een baksteen vallen. De Shas-ministers kregen opdracht van de rabbijn om hun portefeuilles ter beschikking te stellen.

Sedert dit in progressieve kringen als verraad opgevatte gedrag van Shas is het hek van de dam. Seculiere Israeliërs en Shas-fundamentalisten, gesteund door de rest van de ultra-orthodoxie, staan als vijanden tegenover elkaar. Israel is in een cultuuroorlog verwikkeld waarin nog net geen bloed is gevloeid. Het verbale geweld en de emoties worden echter zo fel opgezweept dat ook dat volgens commentatoren kan gebeuren. De strijd gaat om het karakter van de staat Israel. De seculieren scherpen hun tongen om de democratische zionistische revolutie te beschermen tegen de halachische revolutie waarvan Shas speerpunt is en rabbijn Ovadia Yosef de profeet.

In Ovadia Yosefs visie staat de Thora, de vijf boeken Mozes en de daarvan door de eeuwen heen afgeleide Talmud en andere vormen van religieuze joodse wetgeving, ver boven de wereldlijke wet. Zoals fundamentalistische stromingen in de Arabische wereld de shari'a onverkort willen invoeren, wil rabbijn Ovadia Yosef volgens zijn seculiere tegenstanders Israel even achterlijk en primitief als Afghanistan maken. De Israelische cultuurstrijd is vergelijkbaar met de botsing van Westerse democratische opvattingen met het theocratisch islamitisch fundamentalisme. Binnen de Israelische samenleving loopt deze confrontatie langs overwegend raciale lijnen: ashkenaziem (joden uit Oost- en West-Europa) tegen joden uit autoritaire landen in Azië en Afrika die geen intellectuele en emotionele band hebben met de diepere waarden van democratie.

Het tien jaar durende proces tegen ex-minister en ex-Shas-leider Arye De'eri, het politieke wonderkind van Shas, is de katalysator van het openleggen van de emotionele wonden in de Israelische samenleving. De'eri is door alle rechterlijke instanties schuldig bevonden aan diefstal, corruptie, obstructie van de rechtsgang en andere misdrijven. Maar ,,hij is onschuldig'', verklaarde rabbijn Ovadia Yosef, de mentor van De'eri, na de afwijzing van diens hoger beroep door het Hooggerechtshof. Opperrechter Aharon Barak besloot recentelijk dat De'eri morgen aan zijn gevangenisstraf van drie jaar moet beginnen. ,,Het besluit van (Aharon) Barak is nog een draai van het mes dat 52 jaar geleden (door de ashkenaziem) in de rug van de sefardiem werd gestoken. Nu begint de revolutie van de sefardische joden in Israel en in de wereld. Het bewind van de elites heeft de heilige oorlog, jihad, tegen de godsdienst uitgeroepen en besloten om de joodse godsdienst (uit Israel) te verbannen'', zei ex-minister Eliyahu Suissa van Shas.

Suissa's uitval en rabbijn Ovadia Yosefs manipulatie van de holocaust waarin ashkenazische joden de gaskamers ingingen en de Marokkaanse joden werden gespaard omdat zij kennelijk niet met zonden waren besmet, heeft de spanning in de Israelische samenleving zo hoog opgevoerd dat de discussie over het vredesproces met de Palestijnen er kinderspel bij lijkt. De media puilen uit van discussies en het aanhalen van uitspraken die olie op het vuur van de haat – want dat is het – gooien.

In de Palestijnse stad Nablus werd bij een optocht van Hamas vorige week een pop van rabbijn Ovadia Yosef meegevoerd en verbrand. Dat was een reactie op de uitspraak van de rabbijn dat de Arabieren slangen zijn. De Arabische pers was in oproer over deze vernederende uitsmijter van rabbijn Ovadia Yosef wiens rechterhand zo lang door de premiers Netanyahu, Peres en Barak is gekust.

Tenzij het Hooggerechtshof op de valreep besluit dat Arye De'eri pas na de joodse feestdagen, eind september, aan zijn gevangenisstraf moet beginnen, staat Israel morgen een Shas-spektakel van ongekende omvang te wachten. Een speciale Shas-commissie heeft een plan uitgewerkt om De'eri's gang naar de gevangenis te begeleiden met honderden bussen en duizenden auto's. Het verkeer in Centraal-Israel wordt morgen volledig ontregeld. Tergend langzaam zal de stoet naar de grote gevangenis bij Tel Aviv rijden. Daar zal ook de grote pro-De'eri-manifestatie plaatshebben.

De organisatoren zeggen dat Arye De'eri onschuldig de gevangenis ingaat en er als een Mandela zegevierend uit zal komen. De'eri is de nieuwe martelaar van Shas die zijn partij bij nieuwe verkiezingen van 17 op zo'n 20 zetels in de Knesset moet brengen. Opiniepeilingen wijzen echter uit dat een deel van de Shas-aanhang van het gedoe om De'eri en de uitspraken van rabbijn Ovadia Yosef zodanig is geschrokken dat Shas er niet vooruit maar achteruit op gaat.