Love channel

,,Keep your love channel clean, ask for a ceasarian'', las ik eens jaren geleden, zelf in verwachting, en me grondig verdiepend in de verschillende manieren om verlost te worden. Deze zin was afkomstig van een Amerikaanse, en het was duidelijk dat wij hier in Nederland er heel anders over dachten. Keizersnedes moesten als het kon vermeden worden, de bevalling moest zo natuurlijk mogelijk verlopen, liefst onverdoofd, thuis, en onder begeleiding van een vroedvrouw. Vooral de vermelde reden voor een keizersnede vond ik verbijsterend: je moest `schoon' blijven om je erotisch leven niet te bederven. Eenmaal gebruikt voor het baren was je `love channel' kennelijk besmet geraakt. Wat kunnen de houdingen ten opzichte van lichamelijkheid toch verschillen, dacht ik nog, en hoe interessant is zoiets eigenlijk. En vervolgens zakte het onderwerp weg omdat het lichaam me steeds meer in beslag ging nemen.

Totdat ik laatst een scriptie las van een Ierse sociologiestudente, Sandra Stewart, die een snelle toename van keizersnedes in Ierland constateert. Ook Ierland was lang, net als Nederland, een land waarin vrouwen thuis bevielen, met zo min mogelijk medische ingrepen. In de jaren zeventig was het aantal keizersnedes nog vier procent, en dit getal begon in de jaren negentig op te lopen tot bijna achttien procent in 1998. Hoe valt een dergelijke snelle stijging te verklaren?

Het gaat hierbij niet om een afweging van gezondheidsrisico's. Bij keizersnedes is het risico van complicaties groter, en het herstel van de moeder verloopt trager. Er zijn dus andere redenen, van een andere aard dan medische overwegingen. Keizersnedes worden in Ierland chic gevonden, aldus Stewart, een teken van beschaving, een symbool van rijkdom en status. Het aantal neemt in rap tempo toe, de populariteit groeit en vrouwen vragen er zelf om. Ze schetst de ontwikkeling in bevallen van thuis naar ziekenhuis, van verwanten naar vroedvrouw naar medisch specialist, en van vaginaal naar chirurgische ingreep. Vooral dat laatste is intrigerend: terwijl er geenszins sprake is van een nieuwe verpreutsing, wordt het `mooier' gevonden om niet via de vagina te bevallen. Want op deze manier – geheel in lijn met het `keep your love channel clean' – kunnen artsen ,,save the vagina for the husband''. Zo word je immers bij een bevalling niet uitgerekt en blijft de boel daar netjes, strak en intact. De vagina is er kennelijk voor de seks en niet voor het baren. Vandaar dat het kind hogerop gehaald wordt door de buik open te snijden. Voor ons wellicht een modern horrorsprookje, maar de jonge Ierse vrouwen die op deze nieuwe deftige en schone manier gebaard hebben, zijn er zeer over te spreken en bevelen het iedereen aan.

De verklaringen die Stewart geeft zijn interessant en plausibel. Ze brengt de snelle stijging in verband met twee gedragsidealen, een beschavingsideaal en een beheersingsideaal. Keizersnedes waren tot nu toe vooral iets voor hogere klassen, en – een vitaal sociologisch mechanisme – dan willen mensen uit andere sociale lagen dat ook. ,,Wij ook'', is een belangrijke motor in het sociale leven. Als andere drijvende kracht achter de toename van keizersnedes noemt ze de behoefte aan planning. Een keizersnede valt in te roosteren, en dat biedt belangrijke voordelen, zowel voor arts als patiënt. Zo wordt nodeloos inefficiënt wachten voorkomen en wordt de orde van de agenda in het drukke bestaan niet verstoord. Dat laatste is belangrijk in het moderne leven in Ierland, dat een snelle overgang kent van een arm agrarisch naar een modern industrieland en een sterke en abrupte stijging van het aantal buitenshuis werkende vrouwen. In 1999 werkt 84 procent van de Ierse vrouwen buitenshuis, in 1974 hielden ze nog gewoonlijk op met werken als ze trouwden.

Beide idealen werken in dezelfde richting: ze gaan over macht en controle. Macht over de agenda, niet die berustende afwachtendheid. En macht over het lichaam, en niet dat gênante controleverlies, dat schikken naar de natuur. De medische ingreep op verzoek van de vrouw op een overeengekomen moment: dat is modern, dat past in het leven van de progressieve vrouw, autonoom, onafhankelijk. En dan vergeten we maar even hoezeer dit een nieuwe onderschikking betekent aan het medisch regime. En aan een aantrekkelijkheidsideaal, want het doel is om zo voor de echtgenoot begeerlijk te blijven, maar het middel is veel rigoureuzer en beklemmender dan het corset.