Lekker geld met geld verdienen

Het is goed toeven op de financiële vulkaan.

Met beleggen viel het eerste halfjaar niet veel geld te verdienen. De AEX beursgraadmeter kwam nauwelijks van zijn plaats. Geld met geld verdienen leverde des te meer op. Het heet financiële handel, maar het is voor hetzelfde geld handige speculatie, met meer of minder goede beheersing door de handelaar.

Het financiële handelshuis Van der Moolen maakte op 128 van de 130 werkdagen in het eerste halfjaar winst, meldde zij zelf. Het is een zeldzaam hoge score. Beleggers mogen al tevreden zijn als 51 van hun 100 beslissingen positief uitvallen. Van der Moolens slag-gemiddelde was 99 van de 100. De nettowinst spoot in het eerste halfjaar met 90 procent omhoog naar 70 miljoen euro.

Van der Moolen handelt op de financiële markten, niet alleen in Amsterdam, maar bijvoorbeeld ook in New York, zowel voor klanten, als voor eigen rekening. Het handelshuis is bijvoorbeeld een van de vijf grootste zogeheten specialists op Wall Street die in specifieke aandelen een ordelijke markt moeten onderhouden.

Ook bij de grote banken was de eigen handel de afgelopen maanden uiterst profijtelijk. ABN Amro, de grootste Nederlandse zakenbank, verdiende daarmee in het eerste halfjaar elke werkdag zo'n 15 miljoen gulden. De kosten moeten daarvan nog af, en dat zijn, naast de kabels en de bureaus in de dealingroom, hoofdzakelijk winstgerelateerde bonussen.

De financiële handel is gek op omstandigheden zoals die de afgelopen maanden heersten: hoge omzetten en flinke fluctuaties in de koersen. De winstgevendheid van handelshuizen gedijt beter in markten met pieken en dalen dan bij gestaag dalende of stijgende markten. Mits de handelaren geen al te stomme dingen doen.

Met zulke winsten is het bijna verwonderlijk dat het aantal particulieren dat zich als daghandelaar gaat manifesteren niet groter is dan de enkele duizenden die nu actief zijn in Nederland.

Minister-president W. Kok had vorig jaar al bange vermoedens dat geld met geld verdienen een populaire bezigheid wordt. ,,Het is juist een groot probleem dat men op dit moment een beetje neerkijkt op het risico van ondernemerschap en denkt: ik ken een gemakkelijker manier om geld te verdienen, zonder sores, zonder last van werknemers.''

De winsten in de financiële handel onderstrepen twee trends die doorgaans onder de oppervlakte van de economie blijven. De tijdshorizon van beleggers en bedrijven wordt steeds korter en de wanverhouding groeit tussen de ,,echte'' economie van fabrieken en producten en de financiële economie van beurskoersen en valuta's.

De scheidslijn tussen beleggers, handelaren en speculanten is vervaagd. Zelfs pensioenfondsen, die de langste beleggingshorizon van allemaal hebben, zijn inmiddels drukke kopers en verkopers geworden op de financiële markten.

Iedereen wil resultaat zien. Vandaag. Hooguit morgen. Beleggen is meer dan ooit ,,een ritje maken'' op de curve van de koers, zeg maar financieel surfen in grijze pakken. En dan rap overstappen op de volgende golf. De samengeperste geldmiddelen worden constant gebruikt om managers en werknemers onder druk te zetten tot betere prestaties, reorganisaties, fusies of overnames.

Het is wat dat betreft typerend dat ABN Amro haar langlopende aversie tegen de publicatie van kwartaalcijfers over boord heeft gezet. Argument vroeger: een kwartaalwinst levert geen goed beeld op van de gang van zaken, al was het maar omdat een bank de kredietstroppen niet elk kwartaal kan becijferen. En stroppen maar een beetje schatten is toch geen prudent beleid? Misschien niet, maar de financiële markten willen het en die zijn onder de nieuwe chef R. Groenink de baas.

De handel op de markten heeft ook een steeds ondoorgrondelijker relatie met de wereld van de echte economie, waarin bedrijven goederen produceren en diensten verlenen en de overheid over regelgeving en algemeen belang dient te waken. De wereldhandel is bijvoorbeeld al lang niet meer de bron van valutahandel: om de echte handel te financieren heeft de valutahandel elk kwartaal maar twee dagen nodig, de andere 63 werkdagen spelen duizenden handelaren het speculatiespel.

Beurskoersen heten een graadmeter te zijn van de toestand van de economie en de gang van zaken in bedrijf en bedrijfstak. Maar helaas: beleggers en speculanten gedragen zich van tijd tot tijd ook als kuddedieren. Wie de signalen oppikt die zij op zulke momenten afgeven, kan heel rijk worden of op zwart zaad eindigen of beide ervaren.

In die kakofonie van signalen trekken financiële handelaren hun eigen spoor, soms door met de massa mee te rennen, soms door er tegenin te gaan. En zo produceren zij zelf ook weer signalen waarop anderen reageren.

Aantrekkelijk voor de handelaren is dat de profijtelijke financiële eigen handel hen disproportioneel ten goede komt en niet aan de aandeelhouders. Zowel ING als ABN Amro repten bij de gestegen opbrengsten in hun financiële handel van dito kostenstijgingen: de mensen die de winstgevende acties ondernemen, ontvangen ook de mooiste bonussen.

Uit de cijfers van Van der Moolen blijkt dat de financiële handel dit halfjaar 112 miljoen euro extra opleverde. Bonussen snoepten daarvan 34 miljoen af. Na aftrek van allerlei kosten en belasting bleef voor de aandeelhouders 33 miljoen extra over.