Een moeizame gedaantewisseling

De Rabobank worstelt met haar aloude identiteit. De halfjaarcijfers tonen dat de winst van de coöperatie belangrijker wordt en de klanten steeds minder sparen. Ze willen beleggen.

Herman Wijffels, de vroegere bestuursvoorzitter van Rabobank, zei altijd zich niet overmatig te interesseren voor het bedrag ,,onder de streep'. De Zeeuwse herenboer, die graag beschouwde over de maatschappelijke worteling van de coöperatieve bank, keek ,,boven de streep' naar de wereld achter de cijfers over rente-inkomsten en kredietverlening. Zijn opvolger Hans Smits belijdt met de mond weliswaar de aloude Rabo-traditie, maar kijkt meer onder de streep, naar de nettowinst.

Afgaande op de halfjaarcijfers, die Rabobank gisteren presenteerde, gaat het prima onder de streep. De winst steeg met 16 procent, het operationeel resultaat ging zelfs met 19 procent omhoog en voor heel 2000 wordt gerekend op een winststijging van 15 procent. Een blik boven de streep leert echter dat de bank bezig is met een moeizame gedaanteverwisseling, die evengoed kan worden aangeduid als een worsteling met de identiteit in een wereld die snel verandert.

De Rabo is een eeuw geleden begonnen als een coöperatie, die het zijn leden – meest boeren – mogelijk moest maken te investeren en deel te nemen aan het betalingsverkeer. Sindsdien is Rabo een bank gebleven die de nadruk bleef leggen op dienstverlening aan de klanten en alleen winst maakt om een sterke financiële buffer op te bouwen. Tot voor kort zette Rabo zich ook af tegen het uit de Angelsaksische wereld overgewaaide shareholders-kapitalisme en beleed een geloof in het stakeholders-kapitalisme, dat recht zou doen aan de belangen van aandeelhouders, werknemers en klanten.

De halfjaarcijfers knagen echter aan dit vertrouwde beeld. Het lokaal bankbedrijf, de ziel van Rabo dat bovendien nog altijd verreweg de grootste inkomstenbron vormt, vertoonde in een jaar tijd geen enkele groei van het operationeel resultaat. Het vermogensbeheer, dat wordt gedaan door Robeco, groeide 190 procent; daarmee rukt het beleggingskapitalisme pur sang razendsnel op binnen de coöperatie. De toelichting van Smits maakte gisteren bovendien duidelijk, dat deze Umwertung zal doorgaan.

Rabo heeft het namelijk voor elkaar gekregen dat het vermogensbeheer van de Duitse alliantiepartner DG Bank wordt samengevoegd met Robeco, waarbij de Nederlandse beleggingsinstelling aan de knoppen komt te zitten. Dat betekent 100 miljard euro extra aan beheerd vermogen bij Robeco en dus in de boezem van Rabo, dat afgelopen week de overname van Robeco voltooide. Ook verrichtte Rabo namens zijn klanten 1,7 miljoen beurstransacties (tegen 2,6 miljoen in heel 1999), volgens Smits een teken dat de klanten steeds meer willen beleggen. Rabo was altijd een bank waar veel werd gespaard, maar waar het spaarbedrag nu stabiel is gebleven op 54 miljard euro.

Tegelijkertijd gaat Rabo snijden in het kantorennetwerk, dat met 1.800 vestigingen (waarvan 450 echte banken) nog altijd het grootste is in Nederland en het visitekaartje vormt. Nou ja, snijden? ,,We gaan praten met de lokale vestigingen over oplossingen. Kantoren met tien lokethandelingen per dag kunnen misschien minder uren open zijn, terwijl soms kan worden volstaan met een geldautomaat', zei Smits, ,,We sluiten zo min mogelijk kantoren.' Dat is nog wat anders dat het bloedbad dat ABN Amro wil aanrichten in zijn kantorennet en symboliseert in de bankwereld het poldermodel, dat Wijffels nu in Nederland belichaamt als voorzitter van de SER.

Rabo kan ook niet anders, want de 450 banken zijn geen dochters van de bank, maar min of meer eigenaar. Deze coöperatieve structuur is in meer opzichten een rem op de expansie van de bank. Een beursgang is vooralsnog niet aan de orde, zodat er geen grote geldstromen kunnen worden aangeboord. Het ledenprogramma, waarbij klanten geld steken in de bank tegen een aantrekkelijke rente, heeft volgens Smits 1 miljard euro opgebracht een bedrag dat verbleekt in het huidige financiële gooi- en smijtwerk.

De internationalisering door samenwerking met andere coöperaties verloopt moeizaam. In het verleden ving Rabo al bot in Spanje. De operatie in Duitsland en Italië – en misschien nu ook in Oostenrijk – onder de codenaam DGRI is een meerjarenplan, dat pas voor 2002 voorziet in een integratie van Rabo International met de internationale tak van DG Bank.

Het is een teken des tijds dat Rabo uitgerekend bij het vermogensbeheer en bij de effectenhandelaar Rabo Securities het snelst resultaat heeft geboekt met de samenwerking. Voor het einde van het jaar moet de integratie rond zijn. Ook mogen bij het vermogensbeheer niet-coöperatieve partners toetreden, zij het voor maximaal 49 procent van het totaal. Daarmee is de deur naar het aandeelhouderskapitalisme nog wat verder open gezet.

Rabobank

De grafiek bij het artikel Een moeizame gedaantewisseling (in de krant van zaterdag 2 september, pagina 17) toont cijfers over de ontwikkeling van diverse activiteiten van de Rabobank. Het gaat hier om de operationele winst en niet om omzet, zoals ten onrechte wordt gemeld.