De noordpool smelt

`Eeuwenoude ijskap is nu vloeibaar, ontdekken wetenschappers', berichtte de New York Times op zaterdag 19 augustus op de voorpagina. De BBC bracht het nieuws op zondag en de Herald Tribune herhaalde het op maandag: de noordpool smelt. Het bericht verspreidde zich ook in de Nederlandse media.

De waarneming was verricht vanaf de Russische ijsbreker Yamal die tegenwoordig voor toeristische trips wordt gebruikt. Voor het educatieve deel van de recreatie waren twee Amerikaanse wetenschappers aan boord genomen, de oceanograaf James J. McCarthy en de paleontoloog Malcom C. McKenna. Zij hielden lezingen.

De reis begon op Spitsbergen. Vandaar ploegde de Yamal met teleurstellend gemak door het ijs naar de noordpool die al een paar dagen later werd bereikt. Met haar GPS-apparaatje wist Priscilla McKenna (de vrouw van Malcom) de juiste plaats tot op een paar meter nauwkeurig te vinden en zij stelde vast: de pool was weg. Het schip lag in open water. Voor de toeristen was 't een beroerde zaak, want zij hadden zich staande op de pool willen laten fotograferen. Dat kon nu niet. De Russen stonden machteloos.

James McCarty bleef de verantwoordelijke wetenschapper die hij altijd was en tipte de Times, die het pardoes op de voorpagina gooide. Het is 50 miljoen jaar geleden dat de pool voor het laatst smolt, voegde de krant er behulpzaam aan toe.

Wie zijn klassieken kent, wie Nansen, Amundsen, Cook en Peary in de kast heeft staan, en niet te vergeten de hertog der Abruzzen, die weet dat open water op de noordpool in de zomer een normaal verschijnsel is. Juist om de kans op het treffen van open water te beperken worden noordpooltochten al een eeuwlang in het vroege voorjaar, in april of maart, ondernomen. De moderne gesponsorde sport- en prestatietochten beginnen vaak al in februari.

In de dagen na 21 augustus ontstond zacht rumoer en afgelopen dinsdag 29 augustus kwam de New York Times met een formele correctie: dat open water had niks te betekenen, het kwam wel vaker voor, men was ten onrechte afgegaan op de beschrijvingen en interpretaties van twee geleerden. Gelukkig viel de eer te redden, want goed gaat het niet op de pool: het ijs wordt snel dunner, de rand van het pakijs trekt zich terug, de temperaturen stijgen. Maar of er meer open water komt staat nu net niet vast.