Van Zweden resideert vanaf nu in Den Haag

Het is de week van de dirigent Jaap van Zweden. Zondagavond besloot hij met het Residentie Orkest de Amsterdamse Uitmarkt met Beethoven en breakdance. Gisteravond leidde hij het Residentie Orkest in het Amsterdamse Concertgebouw, waar de violist Jaap van Zweden zeventien jaar concertmeester was, tijdens een Galaconcert ter gelegenheid van het 500ste Robeco Zomerconcert. Vanavond dirigeert Jaap van Zweden een Galaconcert in Den Haag, waar hij op deze eerste september aantreedt als de nieuwe chef-dirigent van het Residentie Orkest. En morgen opent Van Zweden de Haagse Uitmarkt met een gezamenlijk concert van het Residentie Orkest en de popgroep Volumia!

Het Haagse gala wordt vanavond bijgewoond door koningin Beatrix en prins Claus. Het is uniek in de Nederlandse muziekgeschiedenis dat het officiële Haagse debuut van een musicus plaatsvindt in aanwezigheid van zulke hoog geplaatste persoonlijkheden uit het koningshuis. In september 1765 concerteerde de 9-jarige Mozart in Den Haag wel voor de Oranjes, maar die waren toen nog niet `koninklijk'. Mozart ging trouwens destijds voor het concert naar de prinselijke Oranjes toe. Maar vanavond komen de koninklijke Oranjes voor Van Zweden naar de eigen concertzaal van het Residentie Orkest aan het Haagse Spui. In 1765 logeerde Mozart daar op de hoek van de Kalvermarkt. Vanavond klinkt daar ook zijn Gran Partita, waarmee de dirigent wil bewijzen, dat hij als violist ook met blazers overweg kan.

Sinds Hans Vonk en Edo de Waart is er lang gewacht op de nieuwe generatie Nederlandse dirigenten, maar die is er nu en krijgt ook chefs-posten. Jaap van Zweden bij het Residentie Orkest, Ed Spanjaard bij het Limburgs Symphonie orkest, Lawrence Renes bij het Gelders Orkest en Micha Hamel bij het NoordHollands Philharmonisch Orkest. Tragisch, niet alleen voor Hamel, is het dat de Raad voor Cultuur nu juist voorstelt om het Haarlemse orkest, dat in ons land verreweg het opmerkelijkst programmeert, op te heffen.

Nog maar vijf jaar werkt Jaap van Zweden (40) serieus en met veel ambitie aan een dirigentencarrière. Als chef-dirigent van het Orkest van het Oosten en vaste gastdirigent van het Brabants Orkest bracht hij het snel tot een zeer gerespecteerd niveau. Van Zweden is muzikantesk als weinig anderen, hij weet wat een dirigent technisch en artistiek moet doen en heeft ook zelf ruim voldoende interpretatieve ideeën.

In Den Haag zal Van Zweden zich duidelijker manifesteren dan zijn Russiche voorganger Jevgeni Svetlanov, die zich alleen om zijn eigen concerten bekommerde, en sluit hij aan bij enkele grote tradities van het Nederlandse muziekleven. Van Zweden wil hernieuwde aandacht voor Beethoven en op Goede Vrijdag dit jaar leidde hij bij het Residentie Orkest al de Matthäus Passion. Verder zal hij veel Mahler dirigeren, overigens net als Svetlanov, wiens Russische programmering Van Zweden voortzet met muziek van Tsjaikovski, Sjostakowitsj en Prokovjev. Diens Vijfde symfonie klinkt op zijn openingsconcert en werd gisteren ook in Amsterdam uitgevoerd.

Vooraf ging gisteravond een prestigieuze uitvoering van Beethovens Tripelconcert met de leden van het Beaux Arts Trio als solisten. Van Zweden, zelf een kamermusicus van belang, gaf als dirigent in de klankbalans alle ruimte aan het trio, maar verzuimde niet zich in de orkestrale delen te manifesteren. Hoogtepunt was natuurlijk toch het Largo, als het ware de cadens van het concert, waarin het trio vrijwel ongestoord, subtiel en spannend fraserend, zijn eigen gang kon gaan. In het eerste deel klonk violist Young Uck Kim wat ieler dan Van Zweden het zelf gedaan zou hebben, maar verderop werd dat beter. Een groot deel van de charme van het trio komt van Menachem Pressler, de pianist met de karakteristieke aanslag.

Prokofjevs Vijfde symfonie, een showpiece voor het orkest, kreeg een voyante uitvoering. Niet alleen konden alle musici zich luid en duidelijk laten horen, maar Van Zweden toonde ook aan orde te kunnen houden en ruimte te kunnen scheppen in de vele passages waarin het orkest zich massaal manifesteert. Het was alsof Van Zweden wilde zeggen: Aan het werk!

Concert: Residentie Orkest o.l.v. Jaap van Zweden m.m.v. Beaux Arts Trio. Programma: L. van Beethoven: Tripelconcert; S. Prokofjev: Vijfde symfonie. Gehoord: 31/8 Concertgebouw Amsterdam. Radio: 3/9 14.04 uur Radio 4.