Terug in de oersoep

David Malouf (Brisbane, 1934) is niet iemand die de grote thema's schuwt. Gelukkig gaat hij met beladen onderwerpen vaak lichtvoetig en humoristisch om. Zijn nieuwste verhalenbundel Dream Stuff gaat over herinnering en verbeelding, volwassen worden, de dunne vernislaag van de beschaving, dood en verdriet, en ook over hoe een schrijver met die thema's kan omgaan. Maar nergens bezwijken de verhalen onder de thematiek.

De titel Dream Stuff wekt de schijn dat Malouf put uit de `Dreaming', de mythologische oersoep van de aboriginals, de verhalen over het ontstaan van alle dingen. Malouf speelt met die suggestie: de dream stuff uit het titelverhaal is marihuana, terwijl de rol van dromen vaak opvallend westers is, om niet te zeggen Freudiaans. De droom is bij uitstek het terrein om dergelijke bronnen en invloeden te vermengen. Dit komt het duidelijkst tot uiting in het titelverhaal, waarin Malouf in klein bestek een wereld en een plot weet op te roepen die in een grote roman niet zouden misstaan.

In zijn hotelkamer ontwaakt de schrijver Colin Lattimer uit een nachtmerrie, waarin verschillende beelden van verstikking om voorrang vechten. Hij droomt over de zieke hond uit zijn jeugd, die door wormen in het hart het leven liet, en over zijn vader die in 1942 door vermoeidheid tijdens een nachtelijke escapade was verdronken. Dat beeld vermengt zich met de herinnering aan zwemlessen die de jonge Colin zelf had gekregen. Naar adem snakkend wordt hij wakker.

Voor de begrafenis van zijn moeder is hij na dertig jaar naar zijn geboorteplaats Brisbane teruggekeerd. Het weerzien maakt hevige herinneringen los. Hij gebruikt ze voor zijn roman, en vermengt ze met de merkwaardige verhalen die nu over de stad de ronde doen. Zo zouden elke nacht hangjongeren worden opgehaald om op plantages marihuana te oogsten. Of het waar is of niet, het is een bruikbaar gegeven.

De stad is onherkenbaar veranderd en een ontmoeting met een nichtje dat hem vroeger erg vertrouwd was, loopt op een teleurstelling uit. Verleden en herinnering laten zich niet controleren, en op een bepaald moment heeft hij ook het heden niet meer in de hand. `Vanaf het moment dat hij in de taxi stapte, was hij zich ervan bewust dat een macht de controle had overgenomen. Deze macht had meer fantasie en een rijkere verbeelding dan hijzelf. Hij kon haar voorspellen noch beheersen.'

Colin krijgt het benauwd en stapt uit, ongelukkigerwijs in een nogal ongure buurt. Hij wordt aangevallen door een man die hem meent te herkennen. Na een woordenwisseling steekt de man zichzelf neer. Colin speelt vanaf dat moment een rol in een verhaal dat hij niet begrijpt. De politie gelooft hem niet, en pas wanneer hij ondervraagd wordt door een inspecteur die in hem de schrijver herkent, komt hij vrij. Zo wordt hij op paradoxale wijze gered door dezelfde verbeelding die hem in de netelige situatie had gebracht.

De dunne scheidslijn tussen herinnering en verbeelding, werkelijkheid en fantasie komt in alle verhalen terug. Soms gebeurt dat op een vervreemdende manier zoals in het titelverhaal, soms op magisch-realistische wijze zoals in `Jacko's Reach', dat een plaats als belangrijkste personage heeft. Wanneer een braakliggend terrein bebouwd gaat worden, herleeft de anonieme verteller nog eenmaal de geschiedenis van de plek. Jacko's Reach was een plaats waar je je onschuld kon verliezen alsof het een aansteker was. Op het moment dat de bulldozers de fundering voor het winkelcentrum komen leggen, transformeert de fysieke locatie en `krijgt ze de dimensie waarop ze al meer dan eeuw werd voorbereid: die van symbool'. De kracht van dit zeer korte verhaal is de prachtige, suggestieve stijl. In deze bundel is Malouf op zijn sterkst wanneer hij zijn vertrouwde thematiek in sterk geconcentreerde vorm weet weer te geven. Elke zin draagt dan bij aan een intrigerende wereld waarin droom, fantasie, roes en herinnering evenveel waard zijn als de werkelijkheid.

David Malouf: Dream Stuff. Chatto & Windus, 185 blz. ƒ49,95

Elke zin van Malouf draagt bij aan een intrigerende wereld van droom, roes, fantasie en herinnering

Buitenlandse literatuur