Na drie jaar kwam in Kroatië de wraak

De enige Kroaat die bij het VN-tribunaal getuigde over Kroatische wandaden jegens Serviërs is vermoord. Een verzoek van het tribunaal hem te beschermen verdween.

Milan Levar was drie jaar geleden de eerste Kroaat die het Haagse VN-tribunaal voor oorlogsmisdaden iets wilde vertellen over de moord, door Kroaten, op Kroatische Serviërs in de oorlog van 1991. Hij maakte zich daarmee gehaat bij het nationalistisch-gezinde deel van de publieke opinie in Kroatië. Maandag kwam de wraak: op de binnenplaats van het huis van Levar (46) in Gospic explodeerde een bom. Hij was op slag dood.

Milan Levar is tot op de dag van vandaag de enige Kroaat geweest die als getuige van Kroatische wandaden jegens Serviërs in de tweede helft van 1991 uit de school heeft willen klappen. Hij werkte indertijd bij de gemeente en hielp mee bij de verdediging van zijn stad tegen de Serviërs, maar werd al snel verbijsterd door wat hij later omschreef als ,,de systematische moord'' op Servische burgers van de stad.

In 1997 en 1998 getuigde hij over de Kroatische wraakacties tegenover het tribunaal en deed hij zijn relaas ook in de Kroatische media. Ten minste honderd Servische inwoners en kritische Kroaten in Gospic en omgeving waren volgens hem vermoord onder leiding van de Kroatische commandanten van de regio, de generaals Mirko Novac en Tihomir Oreškovic. In het Kroatië van Franjo Tudjman – de president die nooit heeft willen toegeven dat Kroaten oorlogsmisdaden hebben begaan en die onderzoekers van het VN-tribunaal zelfs nooit in Kroatië heeft toegelaten – was moed nodig om de vuile was buiten te hangen. Tudjman, en met hem veel Kroaten, hebben de oorlog van 1991 maar in één licht willen zien: de onschuldige Kroaten werden aangevallen door de agressieve Serviërs en deden niets anders dan zich verdedigen; als er oorlogsmisdaden werden begaan, dan waren die het werk van de Servische agressor.

Zelfs in april van dit jaar nog kwam het in Gospic tot kwade demonstraties van extreem-rechtse, nationalistische Kroaten en van oorlogsveteranen tegen het opgraven van Servische slachtoffers uit massagraven in de voorstad Obradovic Varoš. Dat inmiddels veel meer bekend is geworden over Kroatische wandaden jegens Serviërs – de Kroaat Miroslav Bajramovic heeft uit de doeken gedaan hoe hij zelf tientallen Serviërs doodmartelde – hebben het zwart-wit-beeld over de oorlog van 1991 niet werkelijk gewijzigd.

Levar is sinds 1997 voortdurend bedreigd. Deze week zei de politie van Gospic dat hij nooit heeft gevraagd om de bescherming waarover getuigen van het VN-tribunaal kunnen beschikken en dat hij zich ook nooit tot de politie heeft gewend met de melding te worden bedreigd. Dat bleek later deze week onzin: Levar had wèl om bescherming gevraagd en heeft vaak dreigementen gemeld. De aanslag die hem maandag het leven kostte was al de derde.

Het tribunaal meldde hem in 1998 bescherming te hebben aangeboden. Toen Levar niet bereid bleek Kroatië te verlaten, was de Kroatische regering op 1 april 1998 verzocht hem te beschermen. Op 15 april 1998 bevestigde de Kroatische regering de ontvangst van het verzoek van het tribunaal, met de aantekening dat Zagreb de verantwoordelijkheid voor de veiligheid van Levar accepteerde. De afgelopen dagen is gebleken dat het verzoek van het tribunaal twee Kroatische onderministers is gepasseerd, maar vervolgens in een la is verdwenen: het heeft de politie van Gospic nooit bereikt, en de gevraagde bescherming is Levar nooit geboden.

Inmiddels is Tudjman dood en zijn partij in de oppositie verdwenen en uiteengevallen. Bij de nieuwe regering van president Stipe Mesic en premier Ivica Racan – die wèl met het tribunaal samenwerkt – heeft de moord ontsteltenis teweeggebracht. Mesic gaf gisteren opdracht tot een onderzoek naar de vraag wie in 1998 het verzoek van het tribunaal heeft verdonkeremaand. De moord op Levar, aldus Mesic, is ,,een misdaad tegen Kroatië'' en ,,een poging Kroatië opnieuw te isoleren''. Volgens hem is de politiechef van Gospic ,,zijn uniform onwaardig'' na zijn uitlating dat de politie niets wist van dreigementen aan Levars adres.

Levar werd gisteren in Gospic begraven, in aanwezigheid van tweehonderd belangstellenden, onder wie een vice-premier, een gezant van Mesic en de politiechef die van niets heeft geweten. Bij de plechtigheid werden geen toespraken gehouden.