Geordende fragmenten van Ralph Ellison

Met zijn debuutroman, het surreële epos Invisible Man, vestigde Ralph Ellison in 1952 zijn naam als een groot modernistisch auteur. Zijn leven lang is Ellison de auteur van slechts die ene roman gebleven, maar zijn reputatie deed het geen kwaad: op basis van dit werk groeide hij uit tot de invloedrijkste Afro-Amerikaanse auteur van de twintigste eeuw. Toch was Ellison nog voor het verschijnen van Invisible Man al begonnen aan een opvolger, waaraan hij tot zijn dood in 1994 bleef schrijven.

Deze novel-in-progress, zoals hij het project zelf noemde, werd het onderwerp van eindeloze speculatie en mythevorming in de Amerikaanse literaire wereld. In 1967, toen de roman zich al in een vergevorderd stadium bevond, brandde Ellisons huis af. Het enige exemplaar van het manuscript van 360 pagina's ging daarbij verloren. Ellison begon zijn verloren materiaal te herschrijven en te herzien, en bleef dat doen tot zijn dood. John F. Callahan, de bezorger van Ellisons literaire nalatenschap, trof in diens werkkamer een ongeordende karrenvracht van papier, kladjes, prints en floppy disks aan, maar geen instructies voor publicatie. Toch nam Callahan het initiatief, deels op verzoek van Ellisons weduwe, om uit deze chaos van ongeveer tweeduizend pagina's een roman samen te stellen `met een begin, een midden en een eind'. Daartoe gebruikte hij maar een deel van het materiaal, voegde fragmenten in op plekken waar Ellison dat niet had gedaan, maakte een hoofdstukindeling en deed tal van andere ingrepen, geheel naar eigen goeddunken.

Is een dergelijke behandeling van nagelaten werk op zichzelf al twijfelachtig, uitgerekend bij een experimentele auteur als Ellison is het volstrekt onwaarschijnlijk dat hem een lineaire roman voor ogen zou hebben gestaan. Callahan's Juneteenth draait om twee individuen, de zwarte baptistendominee Hickman en de racistische senator Sunraider. Sunraider, zo blijkt, was eens Hickmans pleegzoon Bliss, van onduidelijke raciale herkomst maar opgevoed in Hickmans gemeenschap. Uiteindelijk loopt hij weg en keert zich tegen zijn zwarte achtergrond. Juneteenth begint wanneer de twee weer bijeenkomen nadat de senator is neergeschoten op een politieke bijeenkomst. In de ziekenhuiskamer halen beiden herinneringen op, waarbij Hickman probeert te achterhalen hoe Bliss kon veranderen in senator Sunraider. Hoewel Ellisons stijl hier en daar prachtig is, met Joyce-achtige passages en veel orale invloeden, maakt de roman in deze vorm voornamelijk een incomplete indruk; er blijven na afloop te veel losse draadjes over. Wat het nog frustrerender maakt, zijn de notities aan het eind van het boek, met Ellisons ideeën over hoe de roman had moeten worden: een intrigerend, gelaagd werk over religie, poëzie en jazz, de relatie tussen geschiedenis en identiteit, tussen haat, ontkenning en de Amerikaanse samenleving.

Ralph Ellison: Juneteenth. Vintage, 368 blz. ƒ44,95

Buitenlandse literatuur