Poolse codekrakers

In het artikel `Koersk herbergt schat aan geheimen' schrijft Menno Steketee `Opgeviste codeboeken van Duitse onderzeeërs waren in de Tweede Wereldoorlog onmisbaar om de Britse codekrakers in staat te stellen de Duitse Enigma-code te ontcijferen' (NRC Handelsblad, 17 augustus). De verwijzing naar de Enigma-codekrakers als Britten toont slechts de halve waarheid.

Al in juli 1939 speelden wiskundigen van de Poolse inlichtingendienst de Britse cryptologen een belangrijke sleutel tot de ontcijfering van met Enigma gecodeerde berichten in handen, inclusief een werkende decodeermachine die op de modernste Duitse codeertechnieken was afgestemd. Dat was de `Bomba', door de Britten – onder wie Alan Turing – later uitgebreid tot `the Bombe'. Tot op dat moment hadden de Britten nog weinig vat op Enigma kunnen krijgen.

Aan het begin van de oorlog naar Frankrijk uitgeweken met twee Enigma-machines in hun koffers, zetten de Poolse cryptologen daar hun arbeid met succes voort in een Pools-Frans team genaamd `Bruno'. Door het voortdurend actualiseren van de Enigma-sleutels ontcijferden zij in de periode 1940-1943 duizenden berichten van Duitse (vooral SS-)Enigma's, waardoor de geallieerden aanmerkelijk strategischer konden oorlogvoeren.

Toen de Polen in 1943 in Groot-Brittanië belandden, konden zij niet toetreden tot de achtduizendkoppige Britse cryptologische dienst in Bletchley Park. Maar dat weerhield de Britten er niet van om de Poolse cryptologische kennis over de Enigma te `tappen' via de Poolse legerstaf in Londen. De Britse cryptoloog Turing werkte toen in Bletchley aan zijn decodeermachine `Colossus', die niet eerder dan tegen het einde van de oorlog zijn diensten kon bewijzen.

Het breken van de Enigma-code (of liever: de steeds complexer wordende codes) wordt vaak ten onrechte op het conto van de Britten geschreven. Het is echter de vraag of de Britten tot iets substantieels zouden zijn geraakt zonder het voorwerk, de voortdurende inspanningen, en de bereidheid tot samenwerking van de Polen Rejewski, Rozycki en Zygalski. Zij braken al veel vroeger de Enigma-codes en voorzagen vanaf het begin van de oorlog de geallieerden van gedecodeerde berichten. Hun bijdrage dient daarom meer respect dan onder het vloerkleed van geschiedschrijving-vanuit-westers-gezichtspunt te worden geveegd.