Landbouw Zimbabwe in crisis

De onteigening van landbouwgronden en -bedrijven door president Mugabe heeft de agrarische sector in Zimbabwe in een diepe crisis gestort. Experts menen dat het beleid ook de nationale economie ernstig schaadt.

De grote jaarlijkse landbouwtentoonstelling heeft gisteren in de Zimbabweaanse hoofdstad Harare zijn poorten geopend op een moment waarop deze sector in een diepe crisis is gestort. Die is een direct gevolg van de eerder dit jaar door president Robert Mugabe geëntameerde landbouwhervorming, die neerkomt op onteigening zonder noemenswaardige vergoeding van 3.000 van Zimbabwe's productiefste agrarische bedrijven.

De onzekerheid drukt zwaar op de grote commerciële boeren, van wie 1.600 sinds begin dit jaar hun landerijen vaak op gewelddadige wijze bezet zagen worden door ex-guerrillastrijders die in de jaren zeventig onder Mugabe streden tegen het koloniale regime .

Die onzekerheid is ook voelbaar op de zojuist geopende grote landbouwexpositie in de Zimbabweaanse hoofdstad. ,,Wij hebben te maken met een sterke daling van het aantal deelnemers'', vertelt expositiedirecteur Robin Taylor. Van de 500 beschikbare en normaal ook gebruikte standplaatsen zijn er dit jaar maar 350 bezet. ,,Dat is begrijpelijk'', zegt de directeur. ,,De sector en mensen die er werken zitten in een diepe crisis.''

De tentoonstelling, die een week duurt en al sinds 1897 plaatsvindt, wordt doorgaans geopend door een speciaal uitgenodigd buitenlands staatshoofd. Maar nu de Zimbabweaanse overheid vaak buiten de legale wegen om een binnen- en buitenlands omstreden landhervorming is begonnen, heeft ze ter voorkoming van diplomatieke complicaties gekozen voor een andere oplossing. Dit jaar mocht Zimbabwe's vice-president, Joseph Msika, de tentoonstelling openen.

,,De regering van dit land verwoest momenteel het hart van de Zimbabweaanse economie en ze heeft liever niet dat een buitenlands staatshoofd getuige is van die ramp'', verzekert een blanke boer op het expositieterrein die zelf wel deelneemt. ,,Wij hebben hier niet veel te verkopen, maar deelname aan dit traditionele gebeuren is een kwestie van eer'', zo rechtvaardigt hij zijn deelname.

De commerciële landbouw leverde tot nu toe 40 procent van het bruto binnenlands product van Zimbabwe op. Het is daarmee 's lands leidende economische sector en ook de voornaamste bron van dringend benodigde buitenlandse deviezen.Terwijl de nationale economie zich toch al in een crisis zonder weerga bevond, heeft de gewelddadige bezetting van zovele boerenbedrijven de agrarische productie verder omlaag gedrukt. Wat ook ten koste gaat van andere sectoren zoals de industrie en het bankwezen die in Zimbabwe sterk afhankelijk zijn van de ontwikkelingen in de landbouw.

De schade aan de productie van tabak, het voornaamste exportproduct van het land, is volgens het syndicaat van blnake boeren zeer aanzienlijk maar nog lastig te becijferen. Volgens Peter Wells, directeur van de associatie van graanproducenten, keldert de productie van tarwe en mais dit jaar met respectievelijk 20 en 30 procent. ,,Er zullen graanimporten nodig zijn om voedseltekorten te voorkomen'', vreest hij. ,,De prijzen van basisvoedingsproducten zullen verder stijgen.''

De econoom John Robertsen laat in Harare weten: ,,De agrarische hervorming die nu wordt doorgedrukt, leidt tot de ontmanteling van een zeer intensieve en productieve vorm van landbouw. Die wordt vervangen door een veel kleinschaliger landbouw die vooral gericht zal zijn op zelfvoorziening. Voor de nationale economie is dat rampzalig.''

Feit blijft dat sinds de onafhankelijkheid twintig jaar geleden 4.500 blanke boeren 70 procent van de betere landbouwgronden in handen hielden. En de regering-Mugabe zegt nu niets anders te kunnen doen dan een fors deel daarvan zonder schadevergoeding te onteigenen en te herverdelen onder landloze oud-strijders. Net zoals zwarte Afrikaanse boeren in vorige eeuwen zonder veel vergoeding werden onteigend door blanke nieuwkomers die werden gesteund door een koloniaal regime.

Ongeveer 1.900 ex-guerrillastrijders kregen inmiddels grond toegewezen. Maar deskundigen klagen dat de landhervorming overhaast wordt doorgevoerd zonder voldoende financieringsmogelijkheden of aanleg van benodigde infrastructuur. De regering in Harare schat de kosten van de landbouwhervorming in het eerste jaar op een miljard Zimbabwaanse dollars, een kleine vijftig miljoen gulden. Wat volgens hen een veel te laag bedrag is. Waarbij komt dat de staatskas leeg is en de internationale hulp is opgeschort.

,,Een gevulde maag, een acceptabel levensniveau en respect voor de menselijke waardigheid zijn de voornaamste doelen van agrarische hervorming'', stelt de econoom Nyakanda in Harare. ,,Maar de eigendom van grond garandeert geen van die doelen voor de 70 procent van de Zimbabwanen die op het land leven.''