JEZUS IN ROMANS

Veel Nederlandse literaire romans waarin Jezus een rol van betekenis speelt, ken ik niet. Zelfs geen waarin hij de hoofdrol vervult. Schroom zal de meeste schrijvers ervan weerhouden om de naamgever van het christendom naar eigen inzicht in te kleuren, en het navertellen van de toch al bekende verhalen is niet zo aantrekkelijk.

Gerard Reve heeft in zijn boek Zelf schrijver worden eens een analyse gemaakt van Jezus als literaire hoofdpersoon van het evangelie, en daarbij bleek dat `de Held Zelf' `van literair standpunt gezien' (Reve vermeldt van tevoren dat dat letterkundige oordeel niets van doen heeft met de grote betekenis van diezelfde Held) in vele opzichten tekortschiet. ,,Hij is alleen maar edel, alleen maar een gelijkhebber; alle wonderen gelukken hem; hij vergist zich nooit, Hij heeft nooit de raad of hulp van een ander nodig. Hij heeft geen ondeugden, geen ontoelaatbare begeerten, die ik hier niet noem. (...) Hij is veel te veel een heilig boontje en een kwezelachtige `trut van Troje'. Pas op het laatst blijkt de Held ook zwakheid te kennen. ,,Het komt laat, maar beter laat dan nooit'', constateert Reve.

De enkele schrijver die er zich toch aan waagt, ontdoet zijn personage meteen van de door Reve omschreven literaire tekortkomingen en geeft hem dus wel iets menselijks. Willem Brakmans roman De gehoorzame dode, over het aan Lazarus voltrokken wonder, waarin Jezus geen mooie rol speelt, gaf in 1966 nog aanleiding tot Kamervragen. Lazarus is, in Brakmans boek, de kleine mens die misbruikt wordt door de hogere machten. Het gruwelijke wonder waarbij hij stinkend uit zijn graf moest komen, heeft hij zelf ervaren als een vorm van slaapwandelen waarvoor hij zich schaamt. Pas later snauwt zijn zuster hem toe dat hij een kadaver was en de dorpsjeugd treitert hem erom. Onder het kruis wordt Lazarus dan ook niet bewogen door medelijden. Jezus is in dit boek een kleine man met puntoren en een dunne stem, hij stinkt naar zoute vis en heeft vreemde volgelingen. En hij heeft ten minste één leven verwoest – dat van Lazarus.

In zijn bundel opstellen over de bijbel in de moderne literatuur, De schrift herschreven, wijdt Jaap Goedegebuure ook een hoofdstuk aan Jezus. Hij noemt Marguerite Yourcenars Feux en Het evangelie volgens Jezus Christus van José Saramago. Ook Goedegebuure denkt dat er uit het leven van Jezus te weinig drama bekend is. Het is de kroniek van een aangekondigde dood. Maar er is geen Gabriel García Márquez die Jezus' leven onder die titel heeft beschreven.

    • Marjoleine de Vos