Het geransel voorbij

Als lid van de Duitse groep Einstürzende Neubauten ramde FM Einheit jarenlang op metalen voorwerpen. Nu gaat zijn belangstelling uit naar elektronica. ,,Op computers kun je beter niet rammen'', zegt hij.

Architectenzoon FM Einheit was jarenlang een van de metaalslagers in de Berlijnse groep Einstürzende Neubauten. Samen met de Deens-Noorse zangeres Gry Bag⊘ien slaat hij een andere weg in. Subtiele, sfeervolle en prikkelende, deels elektronische instrumentaties omvatten de koele stem van Gry.

Einheit (bijna 42) en Gry Bag⊘ien (24) leerden elkaar kennen bij een dansproductie, want hij is ook druk in de weer met muziek voor het theater. Public Recording, de tweede cd van het duo, staat op naam van `Gry with FM Einheit and his Orchestra'. ,,Omdat er veel verschillende mensen op meedoen, met verschillende instrumenten. Bovendien vind ik het woord `orchestra' mooier dan dat saaie `band'.''

De cd kent een brede variatie aan sferen. Van donkere elektronische chansons tot jazzy stukken als het uitbundige `Princess Crocodile' (,,Gry mag graag jazz-standards zingen, daarom schreef ik iets in die richting'') en het onderkoelde `Helicopter Heart', dat van a tot z gebouwd is rond een fragment uit Miles Davis' `Mood'.

De titel Public Recording mogen we letterlijk nemen. Einheit huurde het Marstall-theater in München voor een maand en liet het publiek getuige zijn van de opnamen. ,,Als je jezelf opsluit in de studio loop je de kans dat je in rondjes blijft lopen. Nu werkten we onder een zekere druk, een ander soort druk dan alleen die van het studiobudget: we moesten ook het publiek vermaken, zonder dat het nou om een echt optreden of een live-album ging. Die mensen konden eens zien hoe dat nou gaat, een plaat opnemen. Ze stelden dan ook veel vragen. Er was een erg ontspannen sfeer, sommigen kwamen elke dag. Tot discussies over de muziek kwam het nauwelijks. De bezoekers wisten dat ze getuige waren van een work in progress.''

Op Public Recording doen generatiegenoten mee als Alexander Hacke (nog steeds in Einstürzende Neubauten) en Chrislo Haas (begin jaren tachtig actief in DAF en Liaisons Dangereuses), maar ook jongere, druk met elektronica experimenterende groepen als Pan Sonic, Funkstörung en Terranova, musici die in de Neubauten een lichtend voorbeeld zien. ,,Ik vind het prettig om met verschillende invalshoeken te werken. Een van de redenen dat ik uit Einstürzende Neubauten gestapt ben, was dat 't altijd op hetzelfde neerkwam. De mensen die op die platen meededen, kwamen allemaal uit dezelfde scene. Einstürzende Neubauten is een dinosaurus geworden, een machine die zeer moeilijk in werking te zetten is. Vandaar dat ze zo lang over hun platen doen. Maar ik ben trots op mijn jaren in die groep, ik heb er bijna mijn halve leven in gespeeld. We hebben dingen mogelijk gemaakt, waarop anderen hebben kunnen voortbouwen.''

Het afranselen van allerlei metalen voorwerpen, waarmee Neubauten in de jaren tachtig bekend werd, laat Einheit op Public Recording achterwege. In plaats daarvan is hij zelf achter de elektronische apparatuur gekropen. Of zijn gebruik van dit instrumentarium beïnvloed is door zijn ervaring als slagwerker durft hij niet te zeggen.

,,Op computers kun je beter niet rammen. Waar het om gaat is als muzikant je eigen sound te vinden. Het maakt niet uit of je dat nu doet met een gitaar, olievaten of met een computer. De Neubauten klonken zoals ze klonken omdat de groep bestond uit die bepaalde vijf individuen. Je kunt aan de Neubauten duidelijk horen dat ik niet meer in de band zit. Omgekeerd is het voor mij onmogelijk om het Neubauten-geluid te reconstrueren.''

FM Einheit heeft meer redenen om met elektronica te werken. ,,Ik ben geïnteresseerd in twee aspecten van de computer. Ten eerste de verregaande mogelijkheden die je hebt om allerlei geluiden te manipuleren. Ten tweede de integratie van geluid en beeld, omdat je dezelfde technologie gebruikt. Bij onze optredens werken we daar al mee.''

Hij zou zijn muziek niet direct als typisch Duits omschrijven, ,,ook al luisterde ik op mijn vijftiende meer naar de Duitse groep Can dan naar Jimi Hendrix. Ik weet niet of er zoiets als typisch Duitse muziek bestaat. Hoe wil je dat definiëren? Er kleven ook zoveel negatieve aspecten en associaties aan die veronderstelde Duitse mentaliteit kleven.''. Dat een groep als Rammstein juist graag roert in die donkere kanten van de Duitse identiteit, de `Jawohl-mentaliteit' zoals Einheit het noemt, amuseert hem wel. ,,Over hun image is goed nagedacht, door hun management in ieder geval. Van hun muziek kan ik dat niet zeggen.''

FM Einheit werd geboren als Frank Martin Richter, maar sinds zijn huwelijk met een Beierse is de achternaam Strauss. Zijn vader was architect, wat zijn diensttijd in een groep met de naam Einstürzende Neubauten het karakter van vadermoord geeft. ,,Bovendien heette een van onze platen Strategies Against Architecture. Mijn vader is eens naar een optreden van de Neubauten geweest en hij snapte er niets van. Ga toch studeren als je graag muziek wilt maken, zei hij. En nu heb ik mijn eigen Orchestra.''

Public Recording (Cycle 007) is verschenen bij Konkurrent. Gry en FM Einheit treden 5 oktober op in Paradiso te Amsterdam.

    • Jacob Haagsma