Brillen voor boekenwurmen

In de jaren zestig van de vorige eeuw droeg jong en oud met een visuele handicap vaak zwarte monturen. Op foto's uit die tijd ogen zij weinig speels en de jongeren zelfs uitgesproken vroegoud. Die mode lijkt weer in opmars. Een signalement.

Vanuit een schemerige achtergrond kijken ze naar de fotograaf: het is 1959, Boekenbal in Amsterdam. Achter Ina Bouman en Hans Andreus staan enkele halfbekende Nederlanders, de ogen opvallend als die van wasbeertjes, gevat in zware, zwarte monturen. In Alle Jaren Feest, een dit jaar uitgekomen boek met `de foto's van het Boekenbal', is opkomst en ondergang van het zwarte kunststof montuur goed te volgen. Op straat is anno 2000 te zien dat dit montuur bezig is aan een comeback. En wie twijfelt, kijke op internet. Onder de laatste trends rangschikt http://www.monturen.net/trends.cfm de `strakke of vlinderbrillen, geïnspireerd op de jaren 50 of 60'.

Zwarte monturen zitten eind jaren vijftig, begin jaren zestig van de vorige eeuw, stevig op de neuzen van Neêrlands culturele fine fleur. Adriaan Morriën droeg dit montuur in 1956, Yrrah in 1959, Peter van Straaten en Remco Campert in 1961. De laatste heeft, zo lijkt het in Alle Jaren Feest, pas in 1971 een nieuw montuur aangeschaft. Opnieuw zwart, maar wel een stuk groter.

Waar stond het zwarte montuur voor? Het is al vaker geconstateerd, de bril is niet louter en alleen een verwijzing naar een visuele handicap, de bril is een statement. Wie nu foto's bekijkt uit de laatste helft van de vorige eeuw, valt op dat de jongemannen er met hun zwarte monturen zo ouwelijk uitzien. `Wij zien er misschien jong uit, maar we zijn ouder dan we lijken', is de boodschap. De eerste associatie die oude foto's van jonge brildragers oproept, is: het gaat hier om vroegoude wijsneusjes.

Waar staat het zwarte montuur nu voor? Maarten is boomlang en eind dertig en op zijn neus staat een onmiskenbaar retrospectieve bril, zwart en smal. ,,Ik zie er nu uit als de nerd die ik ben'', zegt hij lachend. Maar hij heeft dit montuur vooral gekocht uit overwegingen van `jeugdsentiment'. ,,Ik had als klein jongetje net zo'n bril.'' Hoewel `net zo?', het montuur dat hij nu draagt kost ƒ600 en is van Calvin Klein. Ook zijn generatiegenoot Joost heeft een onmiskenbaar retrospectief montuur, zij het niet zwart maar schildpad. `Retro' zegt hem niet zoveel, hij heeft het montuur aangeschaft omdat het hem goed stond volgens de opticien.

Marion van City Optiek, is de opticien van Joost. Zij beaamt dat er sprake is van een retrotendens, maar wil niets weten van associaties met de jaren zestig. Niks geen angry young men of wijsneuzen die het beter wisten. Gewoon kijken of een bril je leuk staat. Ze vindt daarbij wel dat een bril mag worden gezien. Van bijna onzichtbare monturen moet ze niets hebben, al was dat lange tijd de mode; de laatste foto in Alle Jaren Feest toont Kader Abdolah en Henk Kraima. Zij droegen in 1999 een onopvallend montuur van dunne veren en kleine glazen.

,,Ik hou van een spannende bril, een montuur waarmee je zegt: `Kom maar op''' Met die opvatting sluit ze aan bij haar collega-opticien Marcel Barlag. Volgens Barlag is het zware, zwarte montuur nooit helemaal uit het modebeeld weg geweest. Hij wijst op een aantal oldie-modellen van ƒ300. Hij noemt de retrotrend echter een van de vele probeersels van de monturenindustrie. Naar zijn zeggen produceren brilfabrikanten dagelijks vele duizenden monturen, dus is het noodzaak om steeds weer nieuwe `modes' te promoten. De echte mode krijgt volgens hem op dansfeesten en op straat gestalte.

Barlag maakt bijna onzichtbare brillen van draden chirurgisch staal, maar hij verkoopt ook monturen die schreeuwen om aandacht. In de etalage van zijn winkel hangen foto's van mensen met een even ouderwets als extravagant montuur, de social butterfly. Een vlinderbril in zwart, barnsteen of demi-amber die zo groot is, dat het hoofd erdoor opeens bescheiden afmetingen krijgt. ,,Met zo'n bril heb je meteen contact'', verklaart Barlag de naam `social butterfly'. Hij maakt, zegt hij, niet zozeer contactlenzen alswel lenzen om contact mee te maken.

Nieuw is dat hij steeds vaker brillen verkoopt met glazen die volgens een procédé uit de jaren zeventig zijn gekleurd, het dégradé. Hij maakt glazen in twee kleuren, bijvoorbeeld rood boven en groen onder, voor fun-brillen. Brillen om mee uit te gaan en op te vallen. Vaak zijn dat betrekkelijk goedkope `overjarige' modellen. Maar met dégradé glazen weet men zich zoniet verzekerd van the talk of the town dan toch zeker the talk of the toko. Zeker op het Boekenbal.

Marcel Barlag, Nieuwezijdsvoorburgwal 129-131, Amsterdam. wo t/m vr 11-18u za 11-17u 020-6221777

City Optiek, Vijzelstraat 51, Amsterdam. 020-6244553

    • Hans Moll